Иран бара бродовите да платат до 2 милиони долари за поминување низ Хормузскиот теснец – и тоа со едноставно образложение: ако Суец и Панама може, зошто не и тие? Прашањето звучи легитимно, до моментот кога ќе се отвори меѓународното поморско право. Тогаш се појавува уредна разлика која во дипломатската пракса ретко се објаснува гласно: каналите се од човек, теснеците се од природа.

Техеран ги оправдува таксите како „воени репарации” и компензација за „навигациски сервиси”, еколошка заштита и зголемена безбедност. Планираат заеднички протокол со Оман со кој ќе бараат специјални дозволи за влез во теснецот. Дел од азиските бродарски компании тивко се сложиле да плаќаат. Главните глобални оператори – и САД, и Кина, и сите Заливски земји – категорично одбиваат.

Зошто овој пат не може? Според поморските експерти, UNCLOS (Конвенцијата на ОН за поморското право) гарантира „преминно поминување” низ природните теснеци и забранува крајбрежните земји да го попречуваат. Дозволени се само ограничени такси за услуги како пилотажа и теглење. Сè друго се смета за нарушување на меѓународното право.

Суец и Панама се поинаква категорија. Тоа се вештачки водни патишта, изградени и одржувани од суверени држави со огромен трошок. Затоа Суец генерира околу 4 милијарди долари годишно од такси за превоз; Панама исто наплаќа. Меѓународниот режим тоа го признава како инвестиција која се враќа. Хормуз, како природен теснец, не е градежен проект – тој постои сам од себе.

Тоа што Иран го прави сега е тестирање на меѓународното право со економски лост. Со една петтина од светската нафта и гас кои поминуваат низ Хормуз, потенцијалот за приход е огромен. Но потенцијалот за конфликт е поголем. Кога една земја почне да наплатува тоа што правото вели дека треба да биде слободно, останатите земји имаат две опции – да платат, или да го кажат „не” со топ. И токму поради таа дилема, Хормуз веќе три месеци е најнестабилниот поморски пат на планетата.