„Србија се вооружува не само со одбранбено, туку со офанзивно, нападачко оружје. Тоа мораме да им го кажеме на нашите западни сојузници. Не смееме да бегаме од тоа.“ Реченицата ја кажа Гордан Јандроковиќ, претседател на хрватскиот Сабор, на конференција на хрватските амбасадори, конзули и воени аташеа.

Не е анонимен извор, ниту партиско соопштение. Тоа е втор човек на една држава што ги брифира сопствените дипломати што да пренесат во странство. Разликата е важна, бидејќи вакви реченици ретко се изговараат случајно.

Европскиот столб и американската навика

Јандроковиќ ја врза изјавата за поширок аргумент: Европа мора да ја зајакне сопствената безбедност и европскиот столб на НАТО, бидејќи меѓународниот поредок се менува. Со децении, рече, континентот живеел потпирајќи се на американските безбедносни гаранции, што довело некои држави да ги запуштат сопствените одбранбени капацитети.

Тоа е дијагноза со која тешко се расправа. Прашањето е што следи по неа. Зајакнување на европски столб значи буџети, фабрики и одлуки што траат децении. Изјавите траат еден работен ден.

Проширувањето оди, но кому му оди

Во истиот ден дојде и друга бројка. Комесарката за проширување Марта Кос соопшти дека 2026 е рекордна година за напредок во проширувањето на ЕУ: за осум месеци се отворени и затворени повеќе преговарачки поглавја отколку во која било година во последните 25 години. Црна Гора, според неа, би можела да стане членка до 2028.

Осум месеци наспроти дваесет и пет години. Бројката звучи импресивно сè додека не се запрашате зошто претходните дваесет и пет биле такви какви што биле. Регионот не се променил преку ноќ, ниту административниот капацитет. Она што се променило е геополитичката пресметка во Брисел, а тоа е поинаква мотивација од заслугата.

Јандроковиќ додаде нешто што вреди да се запамети: западните лидери често не ја познаваат динамиката на регионот, бидејќи новите политички елити немаат знаење за историјата на поранешна Југославија и за политиката на Слободан Милошевиќ. Со други зборови, оние што одлучуваат за Балканот сè помалку знаат за што одлучуваат.

Значи имаме проширување што се движи побрзо од кога било и сојузници што знаат помалку од кога било. Дали тоа е добра или лоша комбинација зависи целосно од тоа кој ќе ги пополни празнините во нивното знаење.