Долгот на патиштата од 350 милиони: спорот меѓу власта и опозицијата е за тоа каде се запишува

Двете страни во македонската политика денес се расправаат за иста бројка со различна математика. СДСМ тврди дека државата се движи кон јавен долг од речиси 12 милијарди евра, што би било околу 65 отсто од БДП. Владата вели дека тоа е погрешно толкување на законот и дека опозицијата не ги разбира економските прашања.

Спорот е за една реченица во законот

Јадрото на расправата се 350 милиони евра долг на Јавното претпријатие за државни патишта. Премиерот Христијан Мицкоски вели дека заемите на ЈПДП не влегуваат директно во јавниот долг на централната власт, бидејќи станува збор за рамковни задолжувања што се повлекуваат според реализацијата на проектите.

СДСМ тврди дека тоа е кршење на законот. Според членката на Извршниот одбор Симона Цветановска, Законот за јавен долг е јасен – во јавниот долг влегува и гарантираниот долг на јавните претпријатија и акционерските друштва основани од државата.

Министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска на прес-конференција во четвртокот објасни дека долгот на јавните претпријатија е опфатен во Стратегијата за управување со јавниот долг и во Фискалната стратегија, но не претставува дел од долгот на централната власт и затоа не може да биде прикажан во Буџетот како директните државни обврски.

Значи не се спори дали долгот постои. Се спори каде се запишува.

Задолжувањето од 1,3 милијарди

Лидерот на СДСМ Венко Филипче тврди дека Владата подготвува ново задолжување од 1,3 милијарди евра што не е предвидено во ребалансот на Буџетот. Мицкоски одговори дека станува збор за подготовка за идни финансиски обврски, меѓу кои и отплата на долгови создадени во претходните години.

Опозицијата поставува прашање што заслужува одговор без оглед на тоа кој го поставува: ако задолжувањето е за 2027 година, зошто одлуката се носи пет месеци порано и зошто не била соопштена јавно? Владата тврди дека се подготвува навремено за обврски што достасуваат во 2027, и дека значаен дел од нив се наследени.

Единствената бројка што не се оспорува

Според Цветановска, пред доаѓањето на оваа влада за камати се плаќале 120 милиони евра, а сега 350 милиони. Тоа е бројка што не зависи од тоа дали долгот на ЈПДП влегува во една табела или во друга – каматите се плаќаат од буџетот како и секоја друга сметка.

Владата како контра-аргумент ги става економските показатели: БДП во вториот квартал пораснал за 4,3 проценти, наспроти 3,1 процент во првото тримесечје, а инвестициите бележат раст од 16,5 проценти.

Тука двете приказни се допираат, а никој не го кажува тоа наглас. Растот што Владата го покажува како доказ дека работите одат добро, во голема мера е поттикнат токму од капиталните инвестиции – кои се финансираат со задолжување. Едното е последица на другото. Прашањето дали тоа е добра политика или не е легитимно прашање за расправа. Но не може истата операција да се брани како раст и да се негира како долг.

Граѓанинот што ги слуша двете страни нема начин да пресмета кој е во право, затоа што пресметката зависи од тоа која дефиниција ја користиш. И тоа е поразителниот дел: во земја со институции што функционираат, ова прашање би го решил еден независен фискален совет со еден извештај. Кај нас го решаваме со две прес-конференции.