На 24 септември црногорското Собрание треба да расправа за смена на својот претседател Андрија Мандиќ. Причината: испратил сочувство до семејството на Ратко Младиќ, осуден воен злосторник. Мандиќ, член на Нова српска демократија, не е единствениот српски политичар од регионот што се огласи по смртта на Младиќ – но е единствениот на кого функцијата му виси поради тоа.

Трет обид за три години, но овој пат бројките се поинакви

Опозициската Демократска партија на социјалистите ја покрена иницијативата, а вонредната седница е закажана. Ова е третиот таков обид во три години и претходните два завршија онака како што вообичаено завршуваат – со ништо. Разликата е во потписите: овој пат иницијативата собра поддршка од 38 од вкупно 81 пратеник, меѓу нив и некои од владејачкото мнозинство.

Меѓу потписниците се и претставници на бошњачкиот и албанскиот народ. Шест пратеници од владејачката Бошњачка странка најавија дека ќе гласаат за разрешување. Тоа е бројка што во една кревка коалиција не се преживува лесно.

Ова не му е прв пат

Мандиќ и порано со своите ставови, почесто поблиски на Белград отколку на Подгорица, ја внесуваше државата во проблем. Неговата иницијатива за резолуција за Јасеновац, како одговор на резолуцијата на ОН за Сребреница, создаде тензии со Хрватска и закана за блокада на преговорите со ЕУ. Во Хрватска, Мандиќ – инаку четнички војвода – е прогласен за непожелна личност.

Од ДПС пораката е директна: време е да се види кој е спремен „заради фотелја и ситни привилегии да премине и преку овој антицивилизациски чин на Мандиќ“. Во иницијативата стои дека неговите ставови ги продлабочуваат општествените поделби, го нарушуваат угледот на Собранието и меѓународниот кредибилитет на Црна Гора.

„Првиот човек на Собранието на држава која се стреми да биде следна членка на Европската унија е должен да ги почитува вредностите врз кои се темели уставниот поредок на Црна Гора, да ги почитува пресудите на меѓународните судови и да негува култура на сеќавање“, порачуваат од ДПС.

Кворумот како штит

За смена на Мандиќ не е потребно апсолутно мнозинство од 41 глас, туку мнозинство од присутните на седницата. Но владејачкото мнозинство има и второ оружје – да не дојде. За да почне седницата, во салата мора да има најмалку 41 пратеник. Ако едноставно изостанат, нема ни расправа.

Опозицијата веќе го гледа тој сценарио и најавува нов обид во октомври, на редовното заседание, кога според прописите има право да предложи една точка за расправа, а власта мора да ја прифати. Значи одбраната не е аргумент – одбраната е празна фотелја. Прашање што вреди да се постави гласно: колку институции во регионот функционираат токму така, со отсуство наместо со одговор?

Тест за коалицијата, не за еден човек

Аналитичарот Милош Перовиќ смета дека иницијативата се претворила во далеку посериозен тест отколку што изгледала на почетокот.

„Иницијативата престана да биде само прашање за смена на еден функционер. Стана тест за внатрешната кохезија на парламентарното мнозинство и, многу поважно, тест за границите на политичкиот компромис врз кои тоа мнозинство почива“, вели Перовиќ.

Поддршка за Мандиќ најавија речиси сите пратеници на Покретот Европа сега на премиерот Милојко Спајиќ, на Демократите и на помалите владејачки просрпски странки. Но Перовиќ предупредува дека клучното прашање веќе не е дали опозицијата ќе ги собере гласовите, туку дали во самата власт постои спремност на Мандиќ да му се ускрати поддршка.

„Одлуката на Бошњачката странка покажа дека таа можност постои, но сама по себе сè уште не претставува ново парламентарно мнозинство. Ако по ова коалициските партнери во власта продолжат да функционираат без посериозно политичко разрачунување, ќе биде интересно да се следи односот меѓу Бошњачката странка и Нова српска демократија“, вели тој. Ако соработката продолжи без никаква промена, додава, тоа би значело дека јавните оградувања од спорните потези се пред сè начин пред сопствените гласачи да се зачува привид на принципиелност.

Дали владата паѓа? Веројатно не – но не поради стабилност

Од ДПС тврдат дека „на сите им е јасно дека ова е терминална фаза на ова парламентарно мнозинство“ и го илустрираат со други судири внатре во власта: министерот за транспорт и премиерот имаат спротивни ставови за концесијата на црногорските аеродроми, потпретседателот на Владата бара оставка на министерка во таа иста Влада, значаен дел од пратениците на мнозинството ќе гласаат за смена на претседателот на парламентот.

Перовиќ е многу повоздржан. Според него, Црна Гора ја чека период на контролиран внатрешен судир во кој странките на власта ќе продолжат да соработуваат затоа што моментално така им одговара, но истовремено сè повеќе ќе градат сопствени политички позиции.

„Владејачкото мнозинство сè помалку се однесува како единствен политички блок, а сè повеќе како збир странки кои соработуваат таму каде што интересите им се поклопуваат“, вели тој.

Европскиот пат како единствено лепило

Црна Гора се приближува кон завршницата на европските интеграции и Перовиќ укажува дека токму европската агенда е најсилниот заеднички интерес што го држи на купче ова хетерогено мнозинство. Но со приближувањето на крајот на преговорите со Брисел се отвора и прашањето кој политички ќе го наплати резултатот. Спајиќевиот ПЕС ќе се обиде да го претстави како успех на својата политика, додека другите партнери ќе бранат сопствен идентитет и гласачко тело.

Опозицијата, вели Перовиќ, ги користи пукнатините во мнозинството, но сè уште не понудила доволно убедлива алтернатива – па моментално е поуспешна во отворање проблеми на власта отколку во создавање ново мнозинство.

Тоа е реченицата што најмногу боли и најмногу се повторува низ цел Балкан. Држава на прагот на ЕУ, парламент што расправа дали сочувство до семејство на осуден воен злосторник е политички проблем, и опозиција што знае да брои потписи, но не и да понуди што доаѓа потоа. На 24 септември ќе се види само едно: колку чини една фотелја.