Денес во клупите седнаа 238 илјади основци и средношколци. Во прво одделение тргнаа 14.952 деца. Пред една деценија, во учебната 2016/2017 година, првачиња имаше 23.266.

Разликата е над 8.300 деца. Не за една година – за десет. И тоа е бројката околу која се врти сè друго што беше кажано на прес-конференцијата на Министерството за образование и наука.

Што значи 148 празни училишни објекти

Низ Македонија има 148 училишни објекти кои се празни, претежно во руралните средини. Од септември привремено не работат уште 26 подрачни училишта затоа што немаат ниту еден ученик. А во образовниот систем оваа година ќе има 433 паралелки помалку – 222 во основното и 211 во средното образование.

Министерката Весна Јаневска објаснува дека со години опстојувале исклучително мали паралелки, понекогаш со по двајца ученици на иста возраст, и дека сега се спојуваат за учениците да имаат поголема група за социјализација. Уверува дека ниту еден редовно вработен наставник не е отпуштен.

Тоа е точно и е разумно образложение за спојувањето. Но „оптимизација“ е збор што опишува како системот се прилагодува на празнината, не како ја затвора.

Бројките што системот ги знае, а не ги користи

Државниот завод за статистика регистрирал 19.031 живородено дете во 2020 година. Во прво одделение годинава се запишани 14.952. Разликата не значи дека 4.000 деца исчезнале – генерациите на раѓање и на упис не се идентични, некои деца тргнуваат порано или подоцна, а уписот трае до крајот на септември. Но правецот е недвосмислен.

Демографот Дончо Герасимовски посочува уште еден податок што вреди повеќе од сите останати: разликата од околу илјада ученици меѓу почетокот и крајот на една учебна година. Тоа се деца што заминале среде септември, октомври, март – со семејствата, во друга држава.

„Ја анализирам и состојбата во другите држави. Секаде се селат, и во Бугарија, Србија, Албанија. Сепак, потребно е државата посериозно да се позанимава со оваа проблематика“, вели Герасимовски.

Она што го носи оваа учебна година

Од другата страна на истите бројки има и добри вести. Во 620 од вкупно 1.023 училишни објекти оваа година има едносменска настава. Набавени се 622 илјади учебници, со заштеди од 50 милиони денари. Ангажирани се 1.358 асистенти во основните и 166 во средните училишта за учениците со посебни образовни потреби. Во март 2027 година е најавено покачување на платите во образованието меѓу 7,5 и 10 отсто.

Ништо од тоа не е мало. Само што сето тоа се мерки за услови, а не за број. Полесно е да се обезбеди едносменска настава кога учениците се сè помалку – празните училници ја овозможуваат.

Наставата за сите ученици трае до 10 јуни, а за матурантите до 17 мај. Следната година разговорот ќе почне од бројка помала од 14.952. Тоа веќе не е прогноза, тоа е аритметика.