Александар Вучиќ вети на 29 август: вооружени роботи со кинески дизајн ќе бидат во служба на војската „во рок од 15 дена“ од отворањето на фабриката во Шабац. Ветувањето, барем пред камерите, е исполнето. На големата воена вежба „Виктор 2026“ во југозападна Србија, на 13 септември, Војската на Србија покажа вооружени четириножни роботи што дејствуваат заедно со војниците.

И не се тоа играчки. Според извештаите од вежбата, роботите носеле противоклопни ракети „Оса“ од југословенски дизајн, автоматски пушки и фрлачи на гранати од 40 милиметри. На снимките пукаат од автоматско оружје и влегуваат во макета на зграда, а војниците одат по нив. Изгледаат речиси идентично со индустрискиот модел D1 Max Pro на кинеската компанија AgiBot, која е партнер во шабачката фабрика. Дали се склопени во Србија, никој не кажува: Војската на Србија не одговорила на прашањето каде се произведени.

Фабриката во Шабац планира годишно да произведува 3.000 хуманоидни и четириножни роботи. Звучи како почеток на балканска армија од „роботи-убијци“. Аналитичарите, сепак, ги смируваат страстите. Американскиот експерт за воена технологија Џаред Келер смета дека Србија веројатно ќе се соочи со истите проблеми поради кои другите војски почнаа повторно да размислуваат за роботските кучиња.

Украина веќе ги проба

Украинската армија во август 2024 година објави снимки од војници со роботски кучиња и привлече огромно внимание. Две години подоцна, тие ретко се гледаат на бојното поле. Наместо нив, единиците на првата линија масовно преминаа на копнени дронови на тркала. Украинскиот копнен дрон „Спајдер“ тежи 50 килограми, а носи товар од 100. Напреден четириножен робот со иста тежина носи едвај 10 килограми. Белград, од своја страна, тврди дека неговото „куче“ носи до 50.

Секое такво куче бара околу 12 посебни мотори и цела низа сензори. Батериите брзо се празнат, ризикот од дефект расте, а напредните модели чинат десетици илјади долари. И сето тоа е лесна мета за ефтин FPV-дрон.

Вистинската порака е геополитичка

Речиси 60 отсто од српскиот увоз на оружје меѓу 2020 и 2024 година дошол од Кина. Ракетни системи, беспилотни летала, а сега и роботи. Пекинг и Белград тоа го нарекуваат „челично пријателство“. Вашингтон и Брисел не ја кријат нелагодноста: од Стејт департментот порачаа дека идните економски можности на Србија „во голема мера ќе зависат од инвестициите, политичките одлуки и партнерствата што ќе ги избере денес“ и го повикаа Белград да избира партнери од доверба, „како Соединетите Американски Држави“.

Келер е директен: „Лидерите на средно рангираните сили често покажуваат напредно оружје за да испратат порака за технолошка моќ, дури и кога тие системи не се поддржани со јасна тактика и доктрина.“ Преведено на балкански: роботот не е за непријателот, туку за камерата. Останува прашањето кому, всушност, му е наменета пораката – на Брисел, на Вашингтон или на соседите?