Осумдесет и пет и пол милиони евра за реконструкција на студентските домови и ресурсните центри. Над пет илјади ученици и студенти треба да добијат подобри услови. Рокот е декември 2031 година, а конечната цена веќе се најавува дека може да надмине сто милиони евра.

Парите не се едноставна ставка од буџетот. Шеесет милиони евра се кредит од Германската развојна банка KfW – значи долг што ќе се враќа. Дваесет и еден милион евра се грант од Европската Унија, а 3,85 милиони ги обезбедува Министерството за образование и наука. Зафатот носи име „Енергетски ефикасна рехабилитација на студентските домови и ресурсните центри“.

Седум години за два дома

Првите средства за оваа намена се обезбедени уште во 2019 година. Седум години подоцна, завршени се два дома – „Стив Наумов“ во Автокоманда, каде што работите се при крај, и „Кузман Јосифовски-Питу“ во Центар, што се очекува да биде готов до крајот на годината.

Причините за задоцнувањето се речиси карикатурални, но вистинити. Никој не ја чувал оригиналната документација од времето кога се граделе објектите. Во катастарот биле впишани стотици квадрати таму каде што ги нема, а изоставени стотици квадрати таму каде што постојат. Одобренијата се добивале бавно. И бидејќи парите стоеле на сметка без да се трошат, државата платила околу 120.000 евра само за тоа што не ги искористила навреме.

Тоа е цената на неспособноста, изразена во бројка. Сто и дваесет илјади евра, потрошени на ништо, додека студентите живееле во згради од педесеттите и шеесеттите години.

Мазут во центарот на Скопје, до неодамна

Домот „Кузман Јосифовски-Питу“ се греел на мазут – во центарот на Скопје, во град кој секоја зима се задушува. Котелот сега е исчистен и запечатен, зградата е поврзана на централно греење, а на покривот има мала фотоволтаична централа. Вградени се трослојни прозорци, нова изолација, нови инсталации.

Проектот е поделен во три фази и опфаќа девет студентски дома, еден ученички и шест ресурсни центри. Втората фаза, со седум домови, е во завршна фаза на тендери. Четири објекти – во Охрид, Прилеп, Штип и домот „Томе Стефановски Сениќ“ во Скопје – ќе се обновуваат според стандард близок до згради со речиси нулта потрошувачка на енергија, со проектантска поддршка од германскиот институт „Фраунхофер“.

Проценките се дека по завршувањето на сите реконструкции годишно ќе се емитуваат 3.400 тони помалку јаглерод диоксид, а потрошувачката на електрична енергија ќе се намали за околу 7.700 мегават-часови – количина што годишно ја трошат околу 1.300 домаќинства во земјава.

Сето тоа звучи добро. Едно прашање сепак останува: реконструкцијата значи и значително помал капацитет на легла. Домовите ќе бидат поквалитетни, но во нив ќе живеат помалку студенти. Летно време ќе работат како хостел за да не бидат, како што беше кажано, „дупка без дно“.

Значи – подобри услови за помалку луѓе. Кој ќе се погрижи за оние што нема да ги добијат тие легла, никој не кажа. А тоа е прашање што ќе стигне многу пред 2031 година.