Додека светот се тресеше од војни, кризи и премиери што паѓаат како домино, еден човек седи на истиот престол веќе речиси 59 години. Султанот на Брунеј денес полни 80. И додека нашите политичари се борат да преживеат еден мандат, тој ги надживеа сите – и премиерите, и уставите, и модите.

Хасанал Болкијах беше устоличен на 4 октомври 1967 година. Оттогаш – тишина. Не затоа што нема што да каже, туку затоа што не мора. Уставот на оваа мала држава на северот од Борнео буквално пропишува дека султанот „не може никогаш да згреши” – ниту како приватно лице, ниту во својата официјална улога. Замислете политичар кому законот му гарантира дека е секогаш во право. Тоа не е монархија, тоа е недопирливост втисната во хартија.

А за секој случај, тој сам ги држи сите клучеви. Освен што е крал, тој е и премиер, и министер за одбрана, и министер за финансии, и поглавар на исламот во земјата. Една личност, четири фотелји. Кога сето тоа е во исти раце, прашањето „кој ќе одговара” едноставно нема кому да се постави.

Семејство како мала држава

Династијата Болкијах е една од најбогатите што сè уште владеат. Султанот има 12 деца – петмина синови и седум ќерки – од три брака. Најстариот, престолонаследникот Ал-Мухтади Билах, има 52 години. Од помладата генерација најпознат е принцот Абдул Матин, кого социјалните мрежи го претворија во ѕвезда – шармантен, секогаш до татка си на официјалните настани, лице за нова публика.

Богатство што тешко се смета

Резиденцијата се вика Нурул Иман и е вториот најголем дворец на светот – 200.000 квадратни метри, над 18.000 простории и 290 бањи. Поголем е од Ватикан. Само Забранетиот град во Пекинг го надминува. Внатре има златни сводови; на дворот – колекција од над 5.000 луксузни автомобили. Ферари, Ролс-Ројс, Бентли, па дури и седум од стоте формула-1 болиди на Макларен што воопшто беа направени.

Личното богатство се проценува на околу 16 милијарди долари, главно од нафта и гас. Со години беше на врвот на листите на „Форбс”. Има шест авиони, два хеликоптери и целосно приспособен Боинг 747 што собира над 500 патници. За педесеттиот роденден нарача приватен концерт на Мајкл Џексон – на кој на крајот не се ни појави.

Лесно е ова да се чита како бајка за далечен, егзотичен крал. Но зад сјајот стои поинаква приказна: држава каде една личност држи сè, каде богатството тече од земјата а не од трудот на луѓето, и каде тишината не е скромност туку моќ. Долговечноста на еден владетел не значи дека системот е здрав. Понекогаш значи токму спротивното – дека никој нема ниту простор, ниту право, да праша поинаку.