Во Турција сè повеќе жени умираат, а сè помалку прашања се поставуваат. Само во април 2026 година, според платформата „Ќе го запреме женоубиството”, регистрирани се 26 женоубиства, а уште 23 жени починале под „нејасни или сомнителни околности”. За целата 2025 година, бројката на убиени жени е најмалку 294. Но зад секоја статистика стои прашање кое државата очигледно не сака гласно да го постави.

Најголемиот дел од жртвите се убиени од сегашни или поранешни партнери и роднини – сопрузи, момчиња, членови на семејството. А заедничкото кај многу од нив е стравично познато: жената сакала да замине, да одбие помирување, да задржи свои пари или своја одлука за бременост. Со други зборови, казнета за тоа што сакала да располага со сопствениот живот.

Она што активистите најмногу ги вознемирува се смртите прогласени за самоубиства – паѓања од прозорци и балкони, за кои семејствата, адвокатите и здруженијата тврдат дека истрагите се полни со „логички недоследности, противречни искази и недоволно собрани докази”. Кога една жена без никакви знаци на криза одеднаш „скока” од трет кат, а истрагата се затвора набрзина, прашањето не е дали нешто е сомнително – туку зошто никој не сака да гледа.

Институционалната позадина ја прави сликата уште потемна. Во 2021 година Турција се повлече од Истанбулската конвенција – токму документот на Советот на Европа наменет да ги штити жените од насилство. Оттогаш, велат здруженијата, истрагите се послаби, а казните за напаѓачите поблаги. Кога државата се откажува од алатката за заштита, пораката до сторителите е јасна.

За читателот на овие простори, ова не е далечна турска приказна. Насилството врз жените, замолчувањето на семејствата, истрагите што „не наоѓаат ништо” – сето тоа звучи болно познато и на Балканот. Разликата е само во бројките и во тоа колку гласно некој се осмелува да проговори. Прашањето што останува не е само турско: колку сигнали треба да се игнорираат пред една смрт да престане да биде „нејасна околност”?