Овој пат бројките се потпишани. Алказар Енерџи Партнерс објави финансиско затворање за Ветерниот парк Штип – приоритетно должничко финансирање од над 115 милиони евра, обезбедено од Европската банка за обнова и развој, Меѓународната финансиска корпорација на Светска банка, Ерсте Груп Банк, плус локална кредитна линија за ДДВ од Шпаркасе Банка Скопје. Вкупната инвестиција за оваа фаза изнесува 180 милиони евра.

Финансиско затворање значи дека парите се обезбедени и договорени, не најавени. Тоа е разликата меѓу оваа вест и повеќето енергетски соопштенија што ги читаме секоја година.

Што точно се гради

Првата фаза носи 131,25 мегавати преку дваесет и една турбина, секоја од по 6,25 мегавати. Проектот се очекува да биде целосно оперативен до 2028 година, да произведува доволно електрична енергија за над 148.000 домаќинства годишно и да спречува емисии до 573.000 тони CO₂-еквивалент годишно. Во изградбата и работењето ќе бидат ангажирани повеќе од 300 лица.

Ова е првата од три планирани фази во истиот кластер. По целосната реализација, инсталираниот капацитет треба да достигне 396 мегавати со 54 турбини, распоредени на подрачјето на општините Карбинци, Радовиш и Штип, приближно 75 километри југоисточно од Скопје.

Деталот што најмалку се спомна

Најинтересната реченица во целото соопштение не е ниту една од бројките погоре. Таа гласи дека Ветерниот парк Штип е најголемиот ветерен проект во регионот развиен целосно врз основа на приватен договор за откуп на електрична енергија – без потпирање на државна поддршка. Има долгорочен договор за откуп со меѓународна корпорација со инвестициски кредитен рејтинг.

Тоа значи дека приходот на проектот не зависи од субвенција, повластена тарифа или гаранција од македонскиот буџет. За земја во која „голема инвестиција“ обично значи и голема државна изложеност, тоа е поинаков модел – и токму затоа е преседан за приватното финансирање на инфраструктура во регионот.

Каде почнуваат проценките

Од оваа точка натаму, бројките престануваат да бидат договорени и почнуваат да бидат прогнози. Премиерот Христијан Мицкоски при посетата во Штип изјави дека инвестицијата, по целосната реализација, треба да достигне вредност од околу половина милијарда долари. Тој додаде дека проектот предвидува и нова патна инфраструктура во општините низ кои поминува, и дека инвеститорот најавил интерес и за други проекти во земјава.

Потоа доаѓа најголемата бројка од сите. Мицкоски посочи дека поради експанзијата на вештачката интелигенција, во следните 15 години на Европа ќе ѝ бидат потребни дополнителни 1.000 терават-часови електрична енергија, а македонскиот потенцијал за вакви производствени капацитети изнесува 24 терават-часови. Претворено во пари, според неговата изјава, тоа значи нов бизнис сектор вреден околу 2 милијарди евра годишно.

Овде вреди да се разликува што е што. Договорено е финансирање од 115 милиони и инвестиција од 180 милиони за 131 мегават. Планирано е проширување до 396 мегавати. Проценето е производство од околу еден терават-час годишно по целосна реализација. А 24 терават-часи и 2 милијарди евра годишно се потенцијал – тоа е бројка за тоа што би можело да се изгради ако сето друго тргне како што треба.

Разликата меѓу тие категории е разликата меѓу турбина што стои во Карбинци и презентација. Првата фаза сега има пари, банки и рокови, и таа заслужува да се смета за реална. За вторите две фази нема објавена финансиска конструкција, а за 24-те терават-часи нема ниту проект.

Ако до 2028 година дваесет и една турбина навистина работат кај Штип и снабдуваат 148.000 домаќинства без денар од буџетот, тоа е најдобрата вест во македонската енергетика оваа деценија. Тоа е и целосно доволно – не му треба да биде претставено како енергетска независност пред да се врти првата перка.