Организиран превоз имаше. Повици за масовно доаѓање имаше. Публика – речиси и да немаше. Во Мркоњиќ Град, каде властите на Република Српска организираа собир по повод годишнината од „Олуја”, пристигна релативно мал број учесници. Дојдоа, меѓутоа, сите највисоки функционери на Србија и на РС. Кога говорницата е полна, а столовите празни, тоа само по себе е порака.

Српскиот претседател Александар Вучиќ беше главен говорник. Воено-полициската акција со која во август 1995 година беше ослободен дотогаш окупираниот дел од територијата на Хрватска, тој ја нарече злосторство што Србите не смеат да го заборават, со закана дека нешто слично никогаш повеќе нема да се повтори. Верскиот обред го предводеше патријархот на Српската православна црква, Порфириј, кој во проповедта ја опиша акцијата како „страшен прогон без преседан во 20-иот век” – но и ги повика верниците на „мир и добрососедски односи со оние со кои го делат истиот животен простор”.

Говор за домашна употреба

Вучиќ ги повтори своите стари тези за заговори против Србија и за неправедни обвинувања. Тврдеше дека приказните за договорен пад на побунетата паратворба во Хрватска се лажни, а на собраните им понуди извинување „бидејќи Србија во 1995 година беше слаба”. Истакна дека говори последен пат како претседател на Србија „а да не знае дали тоа некогаш повторно ќе биде” – реченица што кажува повеќе за внатрешната политичка сметка отколку за 1995 година.

Се пожали дека Хрватска му забранила посета на Јасеновац иако е „потомок на жртви”, и тврдеше дека Хрватска „лаже секој ден и го обманува целиот свет”. Порача дека се надева оти нема да мора да ја користи војската во одбранбени цели, бидејќи знае дека има некои што чекаат „второ полувреме”.

Лидерот на владејачката партија во РС, Милорад Додик, отиде уште подалеку. „Срам ги било Хрватите”, изјави тој, тврдејќи дека денешна Хрватска имала за цел „да ја доврши работата на усташката НДХ”. Хрватска ја обвини за „агресија врз РС”, САД за учество во „геноцид и етничко чистење”, а властите на Црна Гора за предавство на Србите. Заклучи дека Србија мора да биде силна, бидејќи тоа е единствениот начин да бидат победени Хрватите и Бошњаците, и дека никој нема да ја запре интеграцијата на Србија и РС.

Кому му служи ова сега

Триесет и една година подоцна, две држави сè уште не можат да седнат на иста маса околу истиот август. Тоа е факт и не е ново. Новото е кога „никогаш повеќе” ќе се спакува заедно со најава дека нешто мора „да се доврши”, а од друга страна се повикува на второ полувреме – тоа веќе не е сеќавање, тоа е распоред.

Регионот ја знае оваа сцена напамет. Годишнина, микрофон, историска неправда, и на крајот – реченица за тоа кој кого ќе победи. Прашањето што ретко се поставува гласно е поинакво: што добива обичниот човек во Бања Лука, во Книн или во Мркоњиќ Град од уште еден ваков говор? Судејќи по празните столици, изгледа дека и тие веќе го имаат одговорот.