Ноќта меѓу петок и сабота небото над централна Бугарија светна оранжево. Во складиштето за муниција на компанијата ЕМКО, во регионот на Дрјаново, избувна пожар проследен со серија детонации. Повредени нема, вработените се евакуирани, полицијата го блокирала пристапот. Толку за официјалната верзија.

Проблемот е што ова не е прв пат. Ниту втор. Ова е вториот сериозен инцидент во објекти на истата фирма за нешто повеќе од еден месец – на 10 август изгоре друго складиште на ЕМКО кај Белица. Тогаш војската подоцна собра 60 неексплодирани парчиња муниција и околу два тона метални остатоци расфрлани наоколу. Истрагата за тој случај сè уште не е завршена.

Фирмата не чека истрага – директно вели саботажа

Додека државата внимателно кажува дека „проверува повеќе можности“, ЕМКО отиде чекор понатаму и отворено соопшти дека новата експлозија е саботажа. Човечка грешка, велат од компанијата, е целосно исклучена. Според нив, погоденото складиште не било користено со месеци, а само оваа година поминало седум државни контроли – последната дваесетина дена пред експлозијата.

Бугарскиот министер за внатрешни работи Иван Демерџиев не ја отфрла можноста за надворешно мешање. Но неговата поостра реченица е онаа што ја кажува вистинската приказна: постои, вели тој, занемарување на условите под кои се чуваат експлозиви и муниција. Дваесет проверки поминати, а складиштето сепак изгоре. Која е поштетната можност за државата – дека некој однадвор влегол, или дека контролите постојат само на хартија?

Зошто оваа фирма, и зошто повторно

ЕМКО не е случајна компанија. Со неа управува бугарскиот трговец со оружје Емилијан Гебрев, а фирмата уште кон крајот на 2014 и почетокот на 2015 испорачувала на Украина муниција од калибар 120 до 152 милиметри – токму за оружјето од советско потекло што го користи украинската армија. Гебрев во 2015 година преживеа обид за труење. Бугарските власти подоцна обвинија тројца руски државјани за кои се сомневаат дека се поврзани со руската воена разузнавачка служба. Москва ги отфрла обвинувањата.

Во 2024 година Бугарија издаде налози за апсење на шестмина руски државјани осомничени за претходни експлозии во складишта на ЕМКО меѓу 2011 и 2020 година. Во тие објекти имало и муниција наменета за извоз во Украина и Грузија. Обвинителството тогаш соопшти дека има основи да се проверува врската меѓу експлозиите во Бугарија, обидот за труење на Гебрев и експлозиите во чешките складишта во Врбетице во 2014 година.

Со други зборови: ова не е нова приказна. Ова е иста приказна што се повторува веќе петнаесет години во иста индустрија, во иста држава, со ист тип објект. Самата ЕМКО тврди дека од 2011 година во бугарскиот одбранбен сектор се забележани повеќе од десет слични инциденти.

Балканот е блиску до фронтот, само не сака да го признае

Бугарија е соседна држава. Нејзиниот одбранбен сектор е еден од најголемите снабдувачи на Украина во Европа, а нејзините складишта горат по втор пат за еден месец. Ако станува збор за саботажа, тоа значи дека војната не завршува на украинската граница – таа се шири по логистичките линии, а логистичките линии минуваат низ нашето соседство.

Министерството за внатрешни работи сега најавува проверка на безбедноста и условите за чување експлозиви и во други слични објекти. Прашањето што останува неодговорено е поедноставно: ако седум контроли годишно не откриле ништо, што точно ќе открие осмата?