Зеленски слета на белградскиот аеродром и веднаш седна на вечера кај Александар Вучиќ. Тоа е сцена која пред три години беше незамислива – украинскиот претседател, гостин на човекот што досега не воведе ниту една санкција против Русија. И токму затоа е поинтересна од која било декларација што ќе излезе од неа.

Ова е првата официјална билатерална посета на Зеленски на Србија откако стана претседател. Вучиќ ја објави вечерата на Инстаграм и ѝ даде вообичаена дипломатска рамка – средбата, вели, треба да придонесе за понатамошен развој на односите меѓу Србија и Украина и за соработка во области од заемен интерес. Додаде дека вечерта служела да се отворат темите за формалните разговори што следат, „особено за европскиот пат на нашите земји”, но и за да им се приближи на гостите духот на Србија. Зеленски беше пречекан на аеродромот „Никола Тесла” од министерката за рударство и енергетика Дубравка Ѓедовиќ Хандановиќ.

Посетата што беше одложувана повеќепати

Понатаму е поинтересно. Според дипломатски извори цитирани од германскиот печат, посетата беше долго планирана и одложувана повеќепати, а дел од Киев ѝ се спротивставувал остро – токму поради проруската позиција на Белград. Германските аналитичари ја читаат како политички сигнал пред сѐ, иако официјалните разговори ќе се вртат главно околу економски теми. Новинарот Михаел Мартенс го формулира она што сите го знаат, но ретко се пишува вака директно: симпатиите кон Русија и кон Владимир Путин никаде во Европа не се толку изразени како во Србија.

Па зошто тогаш вечера со Зеленски? Читањето што го нудат германските извори е ладно пресметливо: белградското раководство очигледно не верува дека Путин ќе извојува решавачка победба во Украина. Затоа ги зајакнува контактите со Киев, без да ги прекине оние со Москва. Не е промена на страна – тоа е држење на две врати отворени додека не се види кон која ќе дува ветрот.

Муницијата што сите ја знаеја, а никој не ја признаваше

Најотворениот дел од целата приказна доаѓа од Кристофер Хил, поранешен амбасадор на САД во Белград. Тој раскажува дека на почетокот од неговиот мандат украинскиот амбасадор дошол со список на воена опрема итно потребна на боиштето, а неговиот тим проверил дали Србите можат да ги исполнат тие нарачки. Можеле. Потоа, вели Хил, САД почнале да поддржуваат откуп на значителни количества српска муниција за која знаеле дека на Украина ѝ е очајно потребна.

Истовремено Хил ги отфрла приговорите дека Белград не се приклучил на санкциите: според него, Србија може да преземе далеку позначајни мерки отколку да игра споредна улога во санкциските режими. И додава дека немало продажба на српско оружје на Русија, барем не во вредна за спомнување количина. Значи – реториката оди во една насока, товарните листи во друга. Колку пати сме ја гледале таа поделба на работата на овие простори?

Дроновите, Емиратите и договорот што ќе чека до 2027

Од воената соработка се очекува и нешто конкретно, иако официјално непотврдено – можно заедничко производство на дронови, кое, според истите извори, би можело да го финансираат Обединетите Арапски Емирати на српска територија. Тоа е таа врста аранжман каде секој добива нешто и никој не мора јавно да објаснува зошто.

Економскиот дел е побавен. Украина и Србија преговараат за договор за слободна трговија, но неговата примена би можела да се одолжи до почетокот на 2027 година. Марко Чадеж, претседател на српската стопанска комора, вели дека и српската и украинската економија имаат интерес од таков договор. Најгласно се спомнува спојот на украинскиот ИТ сектор, кој успеа да работи и во услови на војна, со српската технолошка индустрија што расте.

Останува прашањето што вреди да се постави од Скопје. Србија со години беше опишувана како земјата што не сака да избере, а токму тоа неизбирање сега ѝ дозволува да прими и Зеленски и да ја задржи линијата кон Москва. Каде води тоа – кон реален влез во ЕУ или кон уште една деценија во чекалната – ќе покаже она што ќе се потпише, а не она што ќе се изјави по вечерата.