Арбен Таравари бара промена на текстот на спомен-плочата за бранителите од Вејце. Спорни се зборовите “албански терористи”. Тоа го направи јавно барањето – и со едно барање ја разгрна една од најболните теми во Македонија.

Спомен-плочата во касарната означи место каде што загинаа припадниците на македонските безбедносни сили во конфликтот од 2001 година. Текстот сè уште ги именуваше нападувачите како “албански терористи”. За мнозина од македонска страна тоа е историски точна формулација. За многу од албанска страна тоа е навредливо обопштување кое го стигматизира цел етнички колектив.

Никола Мисајловски, пак, оддаде почит на спомен-плочата без да го коментира тестот. Двата гести – Таравари бара промена, Мисајловски молчи и положува цвеќа – кажуваат сè за состојбата на македонско-албанските односи во 2026 година. Дваесет и пет години после конфликтот, ниту едната страна нема обединета верзија на што всушност се случи.

Што значи “албански терористи”? Во правен смисла – луѓе кои воделе вооружен напад врз државни институции. Во политички смисла – формулација која во еден збор збирно ги означува сите вклучени, без диференцијација. Дали проблемот е во зборот “терористи” или во зборот “албански”? Тоа е суштинското прашање.

Во европски контекст, текстови на спомен-плочи често се менуваат после деценија. Германија, Франција, Шпанија – сите ги променија своите формулации повеќе пати, како што историчарите даваа поразлични интерпретации. Балканот тоа не го прави. Тука текстови се пишуваат еднаш и стојат како свети.

Резултатот е она што го гледаме денес – барање на Таравари, молчење на Мисајловски, и нула напредок во разбирањето на минатото. Ако оваа земја не може да најде заеднички јазик за тоа што се случи во 2001 година, како ќе најде заеднички јазик за иднината? Прашањето е реторичко. Одговорот е во очите на секој млад човек кој се сели од оваа земја – не верувајќи дека тука ќе има заеднички иднина.