Поминаа четириесет години од Меморандумот на САНУ – документот од 1986-та кој ги ослободи „претходно контролираните слоеви на југословенското наследство” и почна процес чии последици ги живееме денес. Од Милошевиќ до Вучиќ, моделот на власт остана едноставен: перманентен пуч.

Српска академија на науките и уметностите објави Меморандум кој академски ги формализира етничките резентименти што десет години по тоа ќе доведат до пет војни на Балканите. Милошевиќ тоа го употреби – со уставни промени, економски манипулации, медиумски преземања. Тогаш изгледаше како „радикална но ограничена” политика. Денес знаеме дека беше првиот модел на она што се нарекува „институционален пуч”.

Тоа е стил на власт каде формално институциите постојат – парламент, судство, медиуми – но во пракса се испразнети од своите функции. Парламентот гласа, но дискусија нема. Судовите донесуваат пресуди, но независност нема. Медиумите објавуваат, но информации нема. Сè изгледа како систем, на хартија. Во реалност, тоа е центар каде сите конци водат до еден кабинет.

Вучиќ го рафинира моделот. Од класичниот Милошевиќ-стил тој го изврти кон она што коментаторите го нарекуваат „хулигански синдром” – дијалогот не е преговарање туку конфронтација. Со опозицијата, со студентите, со медиумите, со ЕУ – со сите истиот тон. Никогаш не „да расправаме”. Секогаш „има наша линија и ваша линија, која е поголема”.

Институционалната девастација во Србија има конкретни маркери. Заробен државен медиум. Паралелни академски структури – основањето на нов државен универзитет што критичарите ја нарекоа „паралелна вселена”, потсетувајќи на албанските сепаратистички тактики од 1990-те. Апсењето на полицискиот шеф на Белград, поранешен советник на Вучиќ за корупција, како симбол на тоа како институциите за борба против корупција самите функционираат како дел од криминалните мрежи.

За балканскиот читател, ништо од ова не е странско. Тоа е приказна што се повторува низ регионот со мали варијации. Слични процеси видовме во Македонија со Груевски, во Црна Гора со Ѓукановиќ во последните години. Унгарија на Орбан претставува европска варијација на истиот образец. Прашањето кое останува нерешено е дали овие системи се одржливи – или само одложена катастрофа. Меморандумот на САНУ направи едно нешто за кое не беше планиран: создаде шаблон. И шаблонот сега се копира.