Србија ја открива најнепријатната работа за енергетската независност: таа зависи од количината вода во една река. И реката пресуши.

Најголемата српска хидроелектрана Ѓердап работи со само една четвртина од капацитетот. Според министерот за рударство и енергетика, дотокот на вода кај Ѓердап во понеделник паднал на „историски најниски нивоа од само 1.450 кубни метри во секунда”. Не е квар, не е одржување, не е санкција. Дунав едноставно нема доволно вода.

Последицата се гледа веднаш во цената. Струјата на берзата надмина 500 евра за мегават-час – ниво какво не е видено од енергетската криза во 2022 година. Владата признава дека сè што недостига мора да се купи по пазарни услови, што во превод значи: по цена што ја диктира некој друг.

Термоцентрали наместо вода

Празнината ја покриваат термоцентралите на јаглен во Костолац и „Никола Тесла” во Обреновац. Реверзибилната хидроцентрала Перучац на Дрина држи резерви од 140 гигавати, што официјално е „доволно за одговор на непредвидени околности”.

Формулацијата е точна и истовремено малку неискрена. Кога државата објаснува колку добро е подготвена за непредвидени околности, тоа обично значи дека околноста веќе се случила.

Топлината што не попушта

Врз сето тоа се надоврза и топлотниот бран. Во Србија е издадено црвено предупредување за температури меѓу 37 и 39 степени, а на директно сонце се очекува и до 48. Прогнозите не носат олеснување до крајот на неделата – што значи дека потрошувачката на струја за ладење ќе расте токму во деновите кога производството е најслабо.

Тука е и поширокото прашање, кое се однесува на цел регион: хидроенергијата со децении се продаваше како стабилен, чист и домашен извор. Тоа беше точно додека климата се однесуваше предвидливо. Кога реката ќе го намали протокот на четвртина од очекуваното, „домашен извор” останува само на хартија, а сметката се пресметува на европската берза.

Дали кај нас некој ги пресметал истите сценарија за нашите хидроцентрали, или и ние чекаме реката прво да се повлече па потоа да сметаме?