Двете суперсили повторно трчаат кон Месечината, но овојпат целта не е знаме на површината. Целта е јужниот пол – едно тесно место каде има мраз, а мразот значи вода, гориво и воздух за дишење. Значи, овојпат се трча по имот, не по слава.

Кина покажа темпо што ретко кој го очекуваше. Ја лансираше станицата Тјангонг и донесе примероци почва од далечната страна на Месечината, нешто што ниту една друга држава не го повтори. Пекинг најави постојана населба на Месечината до 2040 година, а Вашингтон реагираше како што реагира секој што ќе сфати дека трката веќе почнала без него.

Две различни стратегии, ист рок

Американците се потпираат на приватниот сектор. Спуштувачот „Грифин” на компанијата Astrobotic треба да слета на јужниот пол кон крајот на 2026 година – по два претходни неуспешни обиди за слетување на друга американска фирма. Кина оди по централизиран пат: мисијата Чанг’е-7 се лансира овој месец со четири координирани роботски системи – орбитер, спуштувач, ровер и возило што скока – за директно да го анализира водениот мраз.

Танг Јухуа, заменик-главен конструктор, го кажува мотивот без украсување: пронаоѓањето вода на Месечината би можело значително да ги намали трошоците и времето за пренос на вода од Земјата и да овозможи долготрајни активности на човечка база. Стратешкиот советник Патрик Беша го оценува кинескиот технолошки пат како поедноставен, а преостанатите пречки како не толку несовладливи.

НАСА цели кон 2028 година за слетување астронаути, иако тие рокови се поместувале повеќепати. Поранешниот директор на НАСА Џим Бриденстајн веќе рече дека следните луѓе што ќе шетаат по Месечината најверојатно ќе бидат кинески такионаути. Сегашниот директор Џаред Ајзакман ја признава Кина како сериозен конкурент, но тврди дека Америка ќе го исполни ветувањето за 2028.

Договорот што забранува присвојување – и седумдесетте потписи што го заобиколуваат

Тука приказната престанува да биде технолошка. Договорот за вселената од 1967 година забранува територијални претензии, но неговото толкување е спорно. Седумдесет држави ги потпишаа Артемис договорите, кои дозволуваат вадење ресурси и воспоставување „безбедносни зони”. Кина не е меѓу нив.

Клејтон Своуп од Центарот за стратешки и меѓународни студии го поставува прашањето што ја држи целата конструкција: ако не смееш да го присвоиш, како можеш да го поседуваш? Никој нема одговор, а токму затоа сите брзаат – оној што прв ќе застане на мразот ќе ги пишува правилата за оние што доаѓаат подоцна.

Ова е сцена што Балканот ја препознава без напор. Правилата постојат, договорот е потпишан, а потоа доволно моќните страни составуваат паралелен аранжман и го нарекуваат толкување. Разликата е само во тоа што овде теренот е на 384.000 километри, па нема кој да протестира.

Оптимистите потсетуваат дека и Студената војна заврши со Меѓународната вселенска станица – децении соперништво, па заедничка станица. Можеби. Но таа станица дојде откако едната страна ја изгуби трката, не додека траеше. Прашањето за 2028 не е кој ќе слета прв, туку што ќе биде запишано во регистарот кога ќе се вратат.