Судот во Дамаск изрече смртна казна за Башар ел Асад. Во отсуство, се разбира – човекот што ја водеше Сирија со децении не седеше во таа сала, ниту ќе седне. Заедно со него на смрт е осуден и неговиот брат Махер. Обвинението: воени злосторства и злосторства против човечноста.

Ова се првите пресуди против Асад или против луѓе од неговиот најтесен круг откако власта на семејството падна во декември 2024 година. Тоа е податокот што вреди да се задржи во глава: над една и пол година од падот на режимот, и дури сега првата пресуда. Правдата на Балканот исто така има навика да пристига откако главните ликови веќе се преселиле некаде каде што екстрадицијата е компликувана.

„Башар ел Асад ги користеше државните институции за извршување воени злосторства и злосторства против човечноста”, изјави судијата Фахаредин ел Аријан. Постапката ја пренесуваше државната телевизија во живо. Пред судот во центарот на Дамаск се собра толпа само за да го чуе изрекувањето.

Едно име во таа пресуда не е во отсуство. Атеф Наџиб, роднина на Асад по мајчина линија и поранешен шеф на политичката безбедност во провинцијата Дара, стоеше во кафез, во затвореничка униформа, под засилено обезбедување, додека судијата ја читаше пресудата. Тој беше прогласен за виновен за надгледување на репресијата во јужната провинција Дара – истата репресија што го запали востанието, а потоа и граѓанската војна.

Пресуда без осуденик

Тука е и целата тежина на приказната. Двајцата главни осуденици ги нема во земјата. Пресуда изречена во отсуство е документ, не е казна – таа станува казна во моментот кога некој ќе ја спроведе, а тоа во меѓународната пракса значи екстрадиција или крај на заштитата од онаа страна каде што побегнале. Дали тој момент ќе дојде, не одлучува судот во Дамаск.

Затоа новата сириска власт има интерес постапката да се гледа во живо. Судење што се пренесува на државна телевизија, толпа пред влезот, кафез со реален човек внатре – тоа е порака кон домашната публика дека нешто се менува. Дали е тоа почеток на систематско процесуирање на десетици илјади случаи, или е показна точка што ќе остане сама, ќе се види по тоа колку следни пресуди ќе дојдат и против кого.

Балканот ја знае оваа сцена напамет. Знае и колку долго се чека, и колку луѓе умираат пред да дојде редот на сопствениот случај, и колку често најодговорните завршуваат подалеку од судницата отколку најдолниот извршител. Сириските семејства што чекаат од 2011 година сега имаат една пресуда во раце. Прашањето е дали ќе имаат и втора.