Москва има нов проблем на Балканот и тој се вика одбранбена соработка. Јуриј Пилипсон, директор на одделот за Југоисточна Европа во руското Министерство за надворешни работи, во интервју за ТАСС ја опиша тристраната декларација меѓу Хрватска, Албанија и Косово како „воен квазиблок” кој ја дестабилизира регијата.

Документот беше потпишан во Тирана во март 2025 година од министрите за одбрана на трите земји. Тој предвидува соработка во одбранбената индустрија, заеднички набавки, интероперабилност на силите и размена на податоци. Она што не предвидува е сојуз – нема клаузула за заедничка одбрана, нема обврска некој некому да прискокне на помош. Правно гледано, тоа е рамка за соработка, не член 5.

Кога соработката станува „оска”

Пилипсон конкретно приговори на развојот на одбранбената индустрија, на заедничките набавки и на системите за размена на податоци, а посебно на зајакнувањето на косовските воени капацитети, повикувајќи се на Резолуцијата 1244 на Советот за безбедност на ОН. Според него, „создавањето затворена оска Загреб-Тирана-Приштина претставува дестабилизирачки фактор”.

Москва притоа отворено соопшти дека ги дели српските загрижености за наводниот „антисрпски карактер” на аранжманот. Србија навистина остро се спротивстави на декларацијата уште при потпишувањето.

Речник со двојно дно

Вреди да се забележи изборот на зборови. Три земји што купуваат опрема заедно се „квазиблок”. Три земји што разменуваат податоци формираат „оска”. Тоа е речник кој на Балканот има тежина – „оска” не е неутрален термин овде и Пилипсон тоа го знае.

Интересно е и што две од трите потписнички се членки на НАТО. Хрватска е во Алијансата од 2009, Албанија од истата година. Нивната одбранбена соработка со трета земја во регионот тешко може да биде поголем воен факт од самото членство. Ако тоа е проблемот, тогаш проблемот е стар петнаесет години, а не од март лани.

Што значи ова за нас

Македонија не е потписничка на оваа декларација. Но е членка на НАТО од 2020 и се наоѓа точно во средината на регијата за која Москва тврди дека се дестабилизира. Секое повлекување линија низ Балканот – „оска” од една страна, „загриженост” од друга – нè остава некаде на таа линија, без разлика дали сакаме или не.

Прашањето кое останува е едноставно: ако регионалната одбранбена соработка меѓу соседи е дестабилизирачка, што точно би било стабилизирачко? Одговорот на тоа прашање обично кажува повеќе за оној кој го поставува проблемот отколку за самиот проблем.