Од инвазијата врз Украина во 2022 година наваму, односите меѓу Москва и европските држави се влошуваат постојано. Но последниве денови нешто се смени во тонот – и тоа не е реторика, туку конкретни настани на европска почва.

Обидот за напад со дрон врз украинско транспортно летало „Антонов“ на аеродромот Лајпциг-Хале произведе најсериозната криза меѓу Берлин и Москва досега. Владата на германскиот канцелар Фридрих Мерц директно ја обвини Русија. Москва одговори со демант.

Реакцијата од Брисел и од НАТО беше остра. Претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен изјави дека „Лајпциг претставува нова ескалација на територијата на ЕУ што директно ѝ се припишува на Русија“. Генералниот секретар на НАТО Марк Руте изрази „целосна солидарност со Германија“.

Германија одговара со оружје, не со нота

Часови по германското обвинување, германската војска успешно тестираше балистичка ракета од израелско производство со дострел од 500 километри над Северниот Атлантик. Берлин истовремено ги зголемува одбранбените трошоци и објавува план да изгради најсилна конвенционална војска во Европа.

Рускиот министер за надворешни работи Сергеј Лавров реагираше на тие планови: „Кога канцеларот Мерц рече дека повторно ќе ја направи Германија главна воена сила во Европа, едноставно бев зачуден“. Потоа ги поврза изјавите со историјата на нацистичка Германија – потег што од Москва доаѓа толку рутински што веќе не е аргумент, туку рефлекс.

Не е само Лајпциг

Списокот на инциденти низ Европа во последниот период е подолг отколку што изгледа од една вест: два напада врз трафостаници во Германија, на исток и на запад; сомнеж за подметнат пожар во полска фабрика за дронови, за што зборуваше и премиерот Доналд Туск; предупредување од данските власти дека откриле подготовки за руска саботажа насочена кон одбранбени компании.

Ниту еден од тие настани сам по себе не е војна. Заедно, тие се нешто друго – систематско тестирање каде поминува границата и што сè може да се направи без да следи одговор.

Четири сценарија, ниту едно удобно

Анализите што ги нуди европскиот печат се сведуваат на четири можни правци. Прв: долгорочна хибридна војна без директен судир, што станува „новата нормала“. Втор: инцидент што излегува од контрола. Трет: Русија намерно ја тестира подготвеноста на НАТО. Четврт: отворена војна меѓу Русија и НАТО – засега најмалку веројатното.

Надворешнополитичкиот аналитичар Денис Авдагиќ настаните во Германија ги нарече „тероризам“ и „терористички напади“, со образложение дека „работите мора да се нарекуваат со вистинските имиња“. Неговото предупредување е директно: „Ако нема доволно силна порака, можеме да очекуваме ова да продолжи и такви инциденти да се шират низ цела Европа“. За директниот судир, Авдагиќ смета дека Русија не сака отворен конфликт затоа што не може да отвори втор фронт додека е зафатена во Украина – но истакнува дека Москва е одлична во информативната војна, а тоа ја загрозува кохезијата на ЕУ и НАТО.

Балканот ја знае оваа сцена напамет

Хибридната војна не почнува со тенкови. Почнува со саботажа што никој не ја признава, со пожар што е „технички дефект“, со инцидент за кој сите знаат кој го направил, а никој не може да докаже. Балканот ја живееше таа фаза – и знае колку долго може да трае пред некој гласно да ја именува.

Токму затоа е важна поентата на Авдагиќ дека кохезијата е целта, а не територијата. Разединета Европа не мора да се победи со ракети. Доволно е секоја држава да почне да смета дека нападот врз соседот е туѓ проблем. А тоа расипување на заедничкиот став нашиот регион го гледал одблизу повеќе од еднаш.