Македонија денес во Солун потпиша Меморандум за приклучување кон Вертикалниот гасен коридор. Потписот го стави министерката за енергетика Сања Божиновска, во рамки на 10. Форум за енергетика на Југоисточна Европа.

Досега коридорот беше замислен како рута од Грција преку Бугарија, Романија, Унгарија и Словачка, сè до Молдавија и Украина. Од сега во него сме и ние, и Србија.

Зошто ова е поважно отколку што звучи

Одговорот е во една бројка што Божиновска ја кажа гласно, а вреди да се повтори.

До сега Македонија имаше едно единствено гасно спојување – со Бугарија. И повеќе од околу 85 отсто од тие капацитети се долгорочно закупени од Газпром.

Односно: земјата имаше една врата за гас, а мнозинството од неа веќе беше резервирано од руски снабдувач. Тоа не е снабдување, тоа е зависност со потпис.

Втората врата

Интерконекторот со Грција е во изградба, а почетокот на комерцијалното работење се планира пред крајот на 2027 година. Почетниот капацитет е околу 1,5 милијарда кубни метри годишно, со можност за зголемување.

Втората половина од зафатот е врската со Србија. Договорот за проектирање и изградба е потпишан со компанијата „Рапид Билд“, која веќе работи и на грчко-македонската делница. Тој гасовод се планира да биде завршен до крајот на 2028 година, приближно година по активирањето на грчката врска. Капацитетот се проценува на три до шест милијарди кубни метри годишно.

Централна точка во новиот систем е пловечкиот терминал во Александруполис, преку кој течен природен гас – претежно од американско потекло – и азербејџански гас од системот ТАП, ќе се насочуваат кон север.

Македонија веќе резервираше четири места на тој терминал. „Србијагас“ обезбеди капацитет од 300 милиони кубни метри годишно за следните десет години.

Од крајна точка кон транзит

Разликата помеѓу тоа да бидеш крајна точка на еден гасовод и да бидеш дел од коридор е разликата помеѓу купувач и учесник.

Крајната точка ја плаќа цената што ќе ѝ ја дадат. Транзитната земја има и приход од транзит, и втора алтернатива за снабдување, и аргумент во преговори што претходно го немала.

Затоа Божиновска зборува за „енергетски крстопат“ – и во овој случај фразата има покритие во цевка што веќе се вари.

Што сè уште не е решено

Меморандумот е меморандум. Цевките се градат, но датумите се 2027 и 2028 година, а капацитетите се проценки.

Второ, замената на еден снабдувач со друг не е диверзификација сама по себе. Ако наместо руски гас купуваме американски ТПГ преку грчки терминал, тоа е подобра позиција – но сепак позиција во која некој друг ја одредува цената.

Вистинската проверка ќе биде каква цена ќе плаќа македонското домаќинство и македонската фабрика во зимата 2028 година, во споредба со денес. Дотогаш ова е добра вест на хартија со реални темели – што кај нас веќе е повеќе од просечно.