Насловот што кружи низ европските медиуми оваа недела гласи дека над 70 отсто од Европејците не можат да си дозволат сопствен стан. Тоа не е она што пишува во студијата. Разликата не е козметичка – таа е разликата меѓу паника и податок.

Она што студијата всушност утврдува е дека повеќе од 70 отсто од европското население живее во региони каде што просечниот приход, дури и со 30-годишна хипотека, не овозможува купување дом поголем од 75 квадратни метри. Не „нема стан“. Не „нема кредит“. Туку: не над 75 квадрати, во тој регион, со тој приход.

Истражувањето е на Франциска Зилкер и Селим Банабак од Техничкиот универзитет во Виена, објавено на 2 септември годинава во научното списание „Journal of Maps“. Не е анкета – авторите анализирале повеќе од 22 милиони валидни огласи за продажба и долгорочно изнајмување во 31 европска земја, собирани од март 2024 до март 2025 година, и ги вкрстиле со регионално приспособени податоци за расположливите приходи.

Методологијата е она што ја прави студијата вредна. Наместо да прогласи град за скап или евтин, таа прашува колкава станбена површина реално може да се финансира со просечниот приход во конкретниот регион. Моделот е 30-годишна хипотека, во пресметката влегуваат даноците и задолжителните трансакциски трошоци, а како граница на прекумерно оптоварување се зема трошење околу една третина од приходот за домување.

Наемот не нуди излез. Според истата анализа, повеќе од 39 отсто од населението живее во подрачја каде што со една третина од просечниот приход се достапни помалку од 50 квадратни метри на приватниот пазар за изнајмување. Во делови од руралната Европа проблемот е поинаков и полош – формална понуда за долгорочно изнајмување речиси не постои.

Географијата на притисокот е предвидлива и токму затоа значајна. Најсилен е во главните градови, големите урбани центри, крајбрежните туристички подрачја и алпските региони. Околината на Париз, Берлин и Мадрид се меѓу примерите каде што високите локални приходи веќе не се доволни да го неутрализираат растот на цените. Тоа е клучот: не станува збор за сиромашни региони, туку за региони каде што добра плата повеќе не значи покрив.

Другата бројка што кружи доаѓа од извештајот „Mapping the World’s Prices 2026“ на Deutsche Bank Research, според кој квадратен метар стан во центарот на Цирих достигнува просечни 22.910 евра. Тој извештај споредува 69 големи светски градови, од кои 28 европски – и се однесува на централните урбани пазари, не на просек за целата држава. Секој што ја вади таа бројка како „цената во Швајцарија“ не го прочитал извештајот.

Последицата излегува далеку надвор од пазарот на недвижности. Кога вработен човек не може да живее во близина на местото каде што работи, растат времето и трошоците за патување, семејствата се туркаат кон периферијата, а сопственоста сè повеќе зависи од наследство, семејна помош или два стабилни прихода во домаќинството. Сопственоста на стан престанува да биде резултат на работа и станува прашање на потекло.

Балканот ја чита оваа мапа со посебно чувство. Овде сопственоста на стан со децении беше мерка за возрасност – излегуваш од родителски дом кога ќе купиш свој. Ако во регионите со највисоки европски приходи тој модел веќе пука, вреди да се праша со кој приход тој модел се брани овде.