„Не можам да платам паушален данок веќе цел месец, ниту, пак, придонеси за пензиско и здравствено осигурување. Нема изготвено пресметки од УЈП.“ Вака за медиумите го опиша новиот систем еден занаетчија, два месеца откако државата го воведе како олеснување.

Измените на Законот за придонеси од задолжително социјално осигурување стапија во сила на 13 јули. Според нив, Управата за јавни приходи сама ги изготвува месечните пресметки (МПИН) за самовработените кои плаќаат паушален данок, а плаќањето останува нивна обврска. Од УЈП велат дека со тоа „значително се олеснува“ животот на паушалистите, кои и онака немаат книговодство.

Опомена за обврска што не постои

За јули и август УЈП изготвила околу 7.000 пресметки за околу 3.500 самовработени. Јулските доцнеле неколку дена поради прилагодување на софтверот. Во меѓувреме, паушалистите по е-пошта добиле автоматски опомени дека не поднеле МПИН – за обврска што со новиот закон повеќе не постои. УЈП веднаш ги прогласила за неважечки и уверува дека „ниту еден паушалист не е блокиран“. Добро е што никој не е блокиран. Полошо е што машината пишуваше опомени по стариот закон.

Занаетчиската комора вели дека не е против законот, но набројува проблеми. Порано занаетчија што нема доволно работа преку цела година можел да плаќа придонеси за половина работно време, 20 часа неделно. Сега основицата не се намалува според часовите. „Тоа не значи привилегија, бидејќи занаетчијата плаќа 12 месеци, а ќе има само шест месеци работен стаж“, велат од Комората. Месечните придонеси за полно работно време, според нив, се од околу 9.647 до 10.150 денари.

Постои проблем и со кредитите. Банките вообичаено бараат плата да поминува преку сметката за да одобрат кредит, а паушалистите сега немаат „плата“, туку доход од самостојна дејност. УЈП упатува на годишна даночна пријава или уверение за доход. Прашањето е дали банките што веќе одобриле кредити ќе го прифатат тоа без дополнителни услови.

Кога ќе се разболиш

Најсериозното, според Комората, е начинот на кој боледувањето и породилното отсуство се прикажуваат во новите пресметки, што може да влијае врз исплатата на надоместокот. „Овој проблем не може да чека. Занаетчиите што се на боледување или на породилно отсуство мора навремено да ги остваруваат своите права. Бараме системот да се надгради или, доколку е потребно, привремено да се врати стариот начин на пресметка“, велат оттаму.

УЈП одговара дека прашањата ги разгледува „во координација“ со другите институции и дека од 2027 година на занаетчиите ќе им праќа 12 месечни налози однапред, заедно со решението за паушалниот данок. Координацијата е убав збор додека си здрав. За занаетчија што лежи болен, прашањето е многу поедноставно: дали надоместокот ќе стигне на време?