Украина сè почесто удира длабоко зад руската линија на фронтот со сопствени дронови со долг дострел. Меѓу нив е и Fire Point FP-2 – дрон со боева глава потешка од 100 килограми и дострел доволен за цели оддалечени повеќе од 300 километри. Војната влегува во нова фаза, во која двете страни удираат стотици километри зад фронтот. А Москва во меѓувреме го надгради својот арсенал со дронови на млазен погон.

Единицата „Рејд“ е основана пред две години и од минатата есен користи јуришни дронови FP-2 од украинско производство. Еден од командантите, Скипер, пред војната бил ИТ-стручњак со магистратура по информатика. На почетокот, вели тој, една посада можела да изведе две мисии неделно. „Денес можеме десет пати повеќе, па и повеќе од тоа.“ На прашањето дали војувањето на далечина е полесно затоа што не ја гледаш нечија смрт, одговара дека постои и друга страна: „И тие можат да го прават истото. Можеби непријателот не го гледаш со сопствени очи, но ова е сепак многу опасно.“

Бројките на фронтот

Резултатите се мерат во квадратни километри. Во август Русија зазела 90 квадратни километри украинска територија, наспроти 505 во истиот месец лани. Западните функционери проценуваат дека Русија секој месец губи 6.000 војници повеќе отколку што успева да регрутира. Голем напад, како оној на 20 септември што ја онеспособи рафинеријата во Москва, околу 500 километри од границата, бара истовремена работа на неколку единици. Еден таков удар може да вклучи и до 300 дрона, а целта е 1.000 летала за една ноќ. Војниците го опишуваат тоа како „оркестар“ во кој поевтините дронови го отвораат воздушниот коридор кон вистинската цел.

Дронот FP-1, чија цена е 75.000 долари, повеќепати е користен за напади врз складишта и рафинерии и до 2.900 километри длабоко во руската територија. Според Меѓународната агенција за енергија, овие напади предизвикале пад на руското производство на сурова нафта од 7,7 отсто за една година, додека каматните стапки останале на 14 отсто. „Двете страни стануваат сè повешти во нанесувањето економска штета длабоко на територијата на противникот“, вели Сидхарт Каушал од лондонскиот институт RUSI.

Програмери и гејмери на пулт

Единица 17 на Центарот за специјални операции, која работи на источниот фронт во Доњецк, ја покажа својата работа од база сместена во една викендичка. Знахар (33) пред руската инвазија бил програмер. Преку ден на екранот избира статични цели – артилерија, системи за електронско ометување – чии координати стигнуваат од западни сателити или од украински извидувачки дронови. Ноќе посадата лета со дронот „Сич“, вреден 25.000 долари. Ако престане дождот, изведуваат од два до шест напади, десетици километри зад непријателските линии. На прашањето што се сменило неодамна, одговара кратко: „Повеќе дронови. Руски дронови.“

Неговиот колега Ананас (30) студирал архитектура, а потоа работел како 3Д-уметник во студио за видеоигри. „Многу играм видеоигри, па сум добар со контролерот. Тоа е голем плус, бидејќи сега сум пилот“, вели тој. Лансирањата сега ги подготвуваат под земја – пред две години можеле да работат на отворено.

Московскиот одговор

Русија уште од февруари 2022 има балистички и крстаречки ракети со кои може да гаѓа кој било дел од Украина. Во првата година од војната ги увезуваше иранските „Шахеди“, а потоа разви сопствена верзија. Оригиналниот ирански „Шахед“, кој Русија го нарекува „Геран-2“, сега е редизајниран и опремен со млазен мотор. Новиот „Геран-4“ лета со брзина од 300 до 550 километри на час, а „Геран-5“, во облик на пура, достигнува речиси 600. Проценките се дека Русија до 2027 година ќе произведе 36.000 млазни „Шахеди“ и 10.000 лесни крстаречки ракети „Бандерол“. Моторите се произведуваат во Кина, а новото оружје е побрзо од украинските пресретнувачи, дизајнирани за постарите модели. Стапката на пресретнување, која некогаш беше над 90 отсто, падна на 60 отсто кај новите руски модели. „Русија никогаш не застанува“, вели Сергиј Бескрестнов, советник на Зеленски за одбранбена технологија.

Цената ја плаќаат цивилите. Во редок утрински напад врз центарот на Киев беа погодени пазар до главната железничка станица и деловен центар – двајца загинати и 41 повреден. Кон крајот на август „Геран-4“ удри во складиште за муниција во селото Мила кај Киев, при што загинаа 38 луѓе. Според податоците на ОН, во првите осум месеци од 2026 година во Украина се убиени 2.222 луѓе – повеќе отколку во цела 2025. Снабдувањето со храна во киевските супермаркети стана нередовно по повторените напади врз складиштата.

Каушал предупредува дека последиците може да бидат потешки за Украина: Русија има поразновиден арсенал со долг дострел, посилна противвоздушна одбрана и општество што не е толку долго под ваков притисок. Киев, пак, има дефицит во воениот буџет и следната година мора да обезбеди дополнителни 40 милијарди фунти. Сепак, ниту една страна не е ни блиску до пораз.

Во базата, Ананас и Знахар се прашуваат дали војната некогаш ќе заврши. „Само треба да издржиме еден ден подолго од нив“, вели Знахар. Балканот знае како изгледа војна што никој не може да ја добие, а никој не сака да ја заврши. Колку ноќи со по 300 дронови ќе бидат потребни за некој во Москва да седне на маса?