Ukraina gjithnjë e më shpesh godet thellë pas vijës ruse të frontit me dronët e saj me rreze të gjatë veprimi. Mes tyre është edhe Fire Point FP-2, dron me kokë luftarake më të rëndë se 100 kilogramë dhe rreze të mjaftueshme për objektiva më larg se 300 kilometra. Lufta po hyn në një fazë të re, në të cilën të dyja palët godasin qindra kilometra pas frontit. Ndërsa Moska ndërkohë e përmirësoi arsenalin e saj me dronë me motor reaktiv.

Njësia „Rejd“ u themelua para dy vitesh dhe që nga vjeshta e kaluar përdor dronë sulmues FP-2 prodhim ukrainas. Një nga komandantët, Skipper, para luftës ishte ekspert i IT-së me master në informatikë. Në fillim, thotë ai, një ekuipazh mund të kryente dy misione në javë. „Sot mund të bëjmë dhjetë herë më shumë, madje edhe më shumë.“ Në pyetjen nëse lufta nga distanca është më e lehtë sepse nuk e sheh vdekjen e dikujt, përgjigjet se ekziston edhe ana tjetër: „Edhe ata mund të bëjnë të njëjtën gjë. Ndoshta armikun nuk e sheh me sytë e tu, por kjo megjithatë është shumë e rrezikshme.“

Shifrat në front

Rezultatet maten në kilometra katrorë. Në gusht Rusia pushtoi 90 kilometra katrorë territor ukrainas, përkundër 505 në të njëjtin muaj vjet. Zyrtarët perëndimorë vlerësojnë se Rusia çdo muaj humb 6.000 ushtarë më shumë se sa arrin të rekrutojë. Një sulm i madh, si ai i 20 shtatorit që e nxori jashtë funksionit rafinerinë në Moskë, rreth 500 kilometra nga kufiri, kërkon punë të njëkohshme të disa njësive. Një goditje e tillë mund të përfshijë deri në 300 dronë, ndërsa synimi është 1.000 mjete fluturuese për një natë. Ushtarët e përshkruajnë këtë si „orkestër“ në të cilën dronët më të lirë e hapin korridorin ajror drejt objektivit të vërtetë.

Droni FP-1, çmimi i të cilit është 75.000 dollarë, është përdorur disa herë për sulme ndaj depove dhe rafinerive deri në 2.900 kilometra thellë në territorin rus. Sipas Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë, këto sulme shkaktuan rënie të prodhimit rus të naftës bruto prej 7,7 për qind brenda një viti, ndërsa normat e interesit mbetën në 14 për qind. „Të dyja palët po bëhen gjithnjë e më të zota në shkaktimin e dëmit ekonomik thellë në territorin e kundërshtarit“, thotë Sidharth Kaushal nga instituti londinez RUSI.

Programues dhe gejmerë në panel

Njësia 17 e Qendrës për Operacione Speciale, që vepron në frontin lindor në Donjeck, e tregoi punën e saj nga një bazë e vendosur në një shtëpi pushimi. Znahar (33) para pushtimit rus ishte programues. Gjatë ditës në ekran zgjedh objektiva statikë, artileri, sisteme për pengim elektronik, koordinatat e të cilëve vijnë nga satelitët perëndimorë ose nga dronët zbulues ukrainas. Natën ekuipazhi fluturon me dronin „Sich“, me vlerë 25.000 dollarë. Nëse ndalon shiu, kryejnë nga dy deri në gjashtë sulme, dhjetëra kilometra pas vijave armike. Në pyetjen çfarë ka ndryshuar së fundi, përgjigjet shkurt: „Më shumë dronë. Dronë rusë.“

Kolegu i tij Ananas (30) studioi arkitekturë, e pastaj punoi si artist 3D në një studio lojërash video. „Luaj shumë lojëra video, prandaj jam i mirë me kontrollerin. Ky është plus i madh, sepse tani jam pilot“, thotë ai. Lëshimet tani i përgatisin nën tokë, para dy vitesh mund të punonin në të hapur.

Përgjigjja e Moskës

Rusia qysh nga shkurti i vitit 2022 ka raketa balistike dhe lundruese me të cilat mund të godasë çdo pjesë të Ukrainës. Në vitin e parë të luftës importonte „Shahed“ iraniane, e pastaj zhvilloi versionin e vet. „Shahedi“ origjinal iranian, që Rusia e quan „Geran-2“, tani është ridizajnuar dhe pajisur me motor reaktiv. „Geran-4“ i ri fluturon me shpejtësi nga 300 deri në 550 kilometra në orë, ndërsa „Geran-5“, në formë purroje, arrin gati 600. Vlerësimet janë se Rusia deri në vitin 2027 do të prodhojë 36.000 „Shahed“ me motor reaktiv dhe 10.000 raketa të lehta lundruese „Banderol“. Motorët prodhohen në Kinë, ndërsa arma e re është më e shpejtë se përgjuesit ukrainas, të projektuar për modelet më të vjetra. Shkalla e përgjimit, që dikur ishte mbi 90 për qind, ra në 60 për qind te modelet e reja ruse. „Rusia kurrë nuk ndalet“, thotë Serhij Beskrestnov, këshilltar i Zelenskit për teknologjinë e mbrojtjes.

Çmimin e paguajnë civilët. Në një sulm të rrallë mëngjesor ndaj qendrës së Kievit u goditën një treg pranë stacionit kryesor hekurudhor dhe një qendër biznesi, dy të vdekur dhe 41 të lënduar. Nga fundi i gushtit „Geran-4“ goditi një depo municioni në fshatin Myla pranë Kievit, ku humbën jetën 38 njerëz. Sipas të dhënave të OKB-së, në tetë muajt e parë të vitit 2026 në Ukrainë janë vrarë 2.222 njerëz, më shumë se në gjithë vitin 2025. Furnizimi me ushqim në supermarketet e Kievit u bë i parregullt pas sulmeve të përsëritura ndaj depove.

Kaushal paralajmëron se pasojat mund të jenë më të rënda për Ukrainën: Rusia ka arsenal më të larmishëm me rreze të gjatë, mbrojtje kundërajrore më të fortë dhe një shoqëri që nuk është aq gjatë nën presion të tillë. Kievi, nga ana tjetër, ka deficit në buxhetin ushtarak dhe vitin e ardhshëm duhet të sigurojë 40 miliardë funte shtesë. Megjithatë, asnjëra palë nuk është as afër humbjes.

Në bazë, Ananas dhe Znahar pyesin veten nëse lufta do të përfundojë ndonjëherë. „Vetëm duhet të durojmë një ditë më gjatë se ata“, thotë Znahar. Ballkani e di si duket një luftë që askush nuk mund ta fitojë, e askush nuk do ta përfundojë. Sa net me nga 300 dronë do të nevojiten që dikush në Moskë të ulet në tryezë?