Додека сите се тискаат во Сан Франциско, Endeavor Catalyst собра 320 милиони долари за основачите „од другаде“: Европа му е регионот што расте најбрзо

Додека ВИ-парите се слеваат во неколку улици на Сан Франциско, Endeavor Catalyst го затвори својот петти фонд со 320 милиони долари (околу 275 милиони евра) обврзан капитал. Со тоа средствата со кои управува минуваат 850 милиони долари (околу 730 милиони евра). Целата филозофија стои во еден збор што постојано се повторува во нивните материјали: сите места надвор од големите технолошки центри ги нарекуваат „другаде“.

Фондот е инвестициската рака на Endeavor, непрофитна организација од Њујорк која 30 години им помага на основачи што не седат во Силикон Вали. Официјален генерален партнер е самата организација, што значи дека половина од профитот ѝ се враќа нејзе. „Секоја инвестиција ѝ помага на следната генерација основачи што градат другаде“, вели Линда Ротенберг, една од основачите на Endeavor. Фондот го водат управувачкиот партнер Ален Тејлор, дваесет години во организацијата, и директорката Џеки Кармел, со тим од 16 луѓе.

Влезот не е лесен. Минатата година организацијата прегледала над 10.000 кандидати и примила 88. Мрежата брои над 3.100 претприемачи во повеќе од 50 земји. Фондот влегува дури кога компанијата на некој од нив собира најмалку 5 милиони долари во круг што го предводи друг институционален инвеститор – под условите што ги добил водечкиот инвеститор, со вложувања од 1 до 3 милиони долари и никогаш над 10 проценти од кругот. Од новиот фонд се планираат 40 до 50 инвестиции годишно, вкупно до 150 компании.

Бројките што Тејлор ги сподели звучат силно: во сите пет фондови, 437 компании на 44 пазари, од кои 83 денес се вреднуваат на милијарда долари или повеќе, 39 излегувања и 11 берзански котации. Колку пари реално им вратил на инвеститорите, тоа не сакаше да го каже. Кога фондот ги брои своите еднорози, а не приносот, гледаш излог, не биланс.

Во излогот има сериозни имиња. ElevenLabs, првично основана во Полска, неодамна беше проценета на 22 милијарди долари при продажба на постоечки акции. Италијанскиот Bending Spoons е на берза од јули, со пазарна вредност од 26 милијарди долари. Reflection AI од Њујорк, која ја основале двајца поранешни истражувачи од Google DeepMind – едниот роден во Грција – вреди 25 милијарди. Тука се и Checkout.com на швајцарски основач, африканскиот платен систем Flutterwave и Replit, меѓу чии основачи е палестинско-јорданскиот програмер Амџад Масад.

Грција е поблиску до оваа приказна отколку што изгледа. Грчкиот премиер Кирјакос Мицотакис е долгогодишен пријател на организацијата – студирал на Харвард со Ротенберг, а неговата ретка посета на Заливот на Сан Франциско кон крајот на септември, со средби со основачи и грчки иселеници, ја организирал токму Endeavor. Соседот го носи својот премиер кај инвеститорите во Калифорнија. Колку македонски основачи стојат пред вратата на вакви мрежи – и дали некој од државата им ја држи отворена?

Околу 90 проценти од вложувањата на фондот се надвор од САД. Латинска Америка е најголемиот регион, но Европа расте најбрзо: 12 нови инвестиции во првата половина од 2026, наспроти 14 во цела 2025 година. Расте и уделот на основачите што почнуваат втора компанија – од 14 проценти во четвртиот фонд, до очекувани 20 проценти во новиот. Парите за „другаде“ постојат и тргнале кон Европа. Останува да се види дали Балканот е на нивната карта.