Мерск се повлекува од Украина. Најголемата бродска компанија на светот го прекинува контејнерскиот транспорт преку Црното Море и товарот го пренасочува кон романското пристаниште Констанца. Кога компанија од таа големина се повлекува од пазар, тоа не е политичка изјава – тоа е пресметка на осигурителите.

Причината е едноставна и се гледа од сателит: руската армија систематски ја разбива украинската поморска инфраструктура. Одеса, Черноморск, Николаев – удирани редовно. Десетици бродови со воена опрема се погодени. Осигурителните компании повеќе не сакаат да го носат ризикот, а без осигурување ниту еден сериозен бродар не влегува во тие води.

Следно на редот е Дунав

Според анализи што кружат во руските воени кругови, Одеса и Николаев не се доволни. Логиката оди вака: ако Мерск товарот за Украина го носи во Констанца, тој товар потоа некако мора да стигне до Украина. А тука почнува приказната за делтата на Дунав.

Кај устието на реката лежат неколку големи украински пристаништа – Измаил, Килија и Рени. Тие не се обични кејови. Тоа се транспортни јазли каде поморскиот, речниот, друмскиот и железничкиот превоз се спојуваат во едно. Поскапо е и побавно од директен поморски транспорт, но функционира – и работи разработено уште од летото 2023 година.

Кога тогаш пропадна житниот договор, корисниците на MarineTraffic забележале нешто необично: долж северозападниот брег на Црното Море, од Дунав до Одеса, немало ниту еден брод. А на устието на Дунав чекала колона од околу стотина трговски бродови, сите со дестинација Рени и Измаил. Товарот не престанал да тече. Само го променил патот.

Житото што не било само жито

Тука е делот што ја објаснува целата логика на овие напади. Житниот договор, кој функционираше од летото 2022 до летото 2023, требаше да создаде безбедни поморски коридори за земјоделски товар. Русија ги одблокира украинските пристаништа, во замена за укинување на ограничувањата за осигурување на руски бродови и враќање на Росселхозбанк во SWIFT. Западот, според руската страна, не ги исполнил своите обврски.

Според истите тврдења, Киев по море не извезувал само жито – туку и увезувал оружје и муниција. Шемата: бродовите што се враќаат од европски пристаништа носат „чувствителен” товар од 10 до 20 отсто од максималниот капацитет, со линија на газење подигната за бродот да изгледа празен. Брод за расути товари од 20.000 тони на тој начин без проблем префрла 2.000 тони муниција. Бродовите требало да бидат прегледувани во Турција, но како точно течела таа контрола останува нејасно.

Дваесет тони експлозив употребен при нападот на Кримскиот Мост во 2022 година, се тврди, поминале од Одеса токму преку „житниот коридор”. Дали тоа е точно или е пропаганда што ја оправдува секоја наредна ракета – тешко е да се потврди од страна. Но токму тоа тврдење е основата врз која се гради целата кампања против пристаништата.

Логика, не одмазда

Земјоделските производи сочинуваат над 50 отсто од вкупниот украински извоз. Здруженијата на украинските земјоделци проценуваат дека само во јули земјата изгубила околу 30 до 33 отсто од капацитетот за извоз на жито. Секој тон што не се продава се пари што не влегуваат во украинскиот буџет – и токму таа пресметка Москва ја прави.

Тоа што е важно за нас на Балканот: Дунав не е туѓа река. Тоа е артерија што поминува низ Србија, Романија, Бугарија. Пристаништата на Рени и Измаил се на неколку километри од романска територија, а Романија е членка на НАТО. Секоја ракета што паѓа таму паѓа на неколку минути лет од сојузничка граница.

Веќе неколку пати парчиња дронови паѓаа на романска почва и секој пат следеше истата реакција – собрание, изјава, консултации. Ако кампањата навистина се пресели на делтата, тие инциденти нема да бидат исклучок туку секојдневие. Колку пати може нешто да падне преку границата пред тоа да престане да биде инцидент?