Премиерот Роберт Фицо – еден од најгласните пријатели на Кремль во Европската унија – тивко преговара со Азербејџан за долгорочен договор за гас. Не за година, не за пет – за најмалку десет. Договорот, ако се потпише, ќе ја заврши зависноста на Словачка од рускиот гас.

Заменик-премиерот Томаш Тараба отворено го фали Азербејџан како „доверлив партнер”. Директорот на словачката државна енергетска компанија SPP, Мартин Хуска, потврдува дека преговорите со азербејџанскиот државен SOCAR се во тек. Експериментални пратки започнати во декември 2024 година – успешни.

Зошто токму сега? Бруксел постави крајни рокови. До јануари 2027 земјите членки мораат да престанат со увоз на рускиот LNG. До октомври 2027 – и со увоз на гас преку гасовод. Фицо, што постојано се претставуваше како непокорен суверен пред Бруксел, очигледно сметка прави на сметка – не на принцип.

Но во цела приказна постои детаљ кој никој од политичарите не го кажува гласно. Азербејџан нема неограничени резерви на гас. Кога треба да испорача поголеми количини, делумно набавува од – погодувате – Русија, и тоа го „преобликува” во азербејџанска ознака преку договори за замена (swap arrangements). Словачка ќе купува „азербејџанскиот” гас. А молекулите во цевките понекогаш ќе бидат руски.

За Балканот ова е лекција и подсетување. Цвеќето на енергетската зависност не се откорнува со изјави – се откорнува со долгорочни инфраструктурни одлуки. Македонија сѐ уште зависи од руско-преку-бугарски гас, и секоја енергетска криза тоа го прави видливо. Кога ќе дојде нашиот „Фицо момент” – дали ќе бараме азербејџански, иранска или катарска алтернатива? Прашањето веќе не е дали – туку кога, и со кои цени.