Триесет и пет години на престолот завршуваат утре во една катедрала во Осло. Кралот Харалд Петти го носат од Кралската палата до Осло катедралата во воена поворка – придружувана од полиција, оркестар на вооружените сили, почесна чета на Кралската гарда и дворскиот маршал. Погребната служба почнува во еден попладне, ја води бискупот Улав Фиксе Твајт заедно со бискупот на Осло.

Земјата застанува. Три удари на камбаната означуваат национална минута молк – потоа зборуваат претседателот на Стортингот и премиерот. Норвешка не прави ништо од ова импровизирано: секој чекор е испишан однапред, до последното палење свеќа од претставници на различни верски и филозофски заедници. Тоа е протокол што им е познат на луѓето што го гледаат, а не спектакл што им се објаснува.

Кој доаѓа – и кој испраќа замена

Списокот на гости е речиси целата европска монархиска карта. Фелипе Шести и Летисија со кралицата Софија од Шпанија, Вилем-Александер и Максима со принцезите Амалија и Беатрикс од Холандија, Фредерик и Мери со принцот Кристијан од Данска, Филип и Матилда од Белгија. Лихтенштајн, Монако, Луксембург и Јапонија праќаат свои претставници, како и претседателите на Исланд и Финска.

Од Британија доаѓаат принцот Вилијам и принцезата Ана – но не и Чарлс Трети. Кога една монархија праќа наследник и сестра наместо самиот крал, тоа е порака што секој што чита протокол ја разбира без да се каже наглас. Здравјето е официјалното објаснување и веројатно е и вистинското. Но фактот дека сите други држави ги праќаат своите први луѓе го прави отсуството видливо.

Што значи 35 години на едно место

Харалд Петти беше на престолот од 1991 година. Тоа е период во кој на Балканот се распадна една држава, се водеа неколку војни, се создадоа нови граници и се сменија десетици влади. Норвешка во истиот тој период имаше еден крал и еден нафтен фонд што порасна во најголемиот на светот. Разликата не е во луѓето – разликата е во тоа што институциите таму не се преправаа дека почнуваат од нула на секои четири години.

По службата, семејството се повлекува во црквата на дворецот Акерсхус, каде ковчегот се спушта во кралската крипта. Потоа престолонаследничката, кралицата Соња и принцот Свере Магнус излегуваат на балконот на палатата – последното јавно појавување на тој ден. Хокон Осми е веќе крал; тој наслов му премина во моментот кога татко му почина, не утре на церемонијата.

Церемонијата не го прави кралот. Таа само го признава она што веќе се случило – и им дава на луѓето место каде да застанат и да го погледнат. Колку институции кај нас можат да го направат тоа без некој да почне да се кара за протоколот?