Иран го прогласи Хормуз за затворен, супертанкер со над два милиони барели нафта во пламен: кој ги црта „дозволените“ рути?

Иранската Револуционерна гарда повторно ја испрати пораката што бродарите веќе ја знаат напамет: Хормузскиот теснец е затворен и странските бродови немаат право на премин. Секој што ќе ги прекрши иранските правила, предупредува Техеран, сам ја става на коцка безбедноста на својата пловидба. Преведено од дипломатски јазик: пловиш на сопствен ризик.

Пораката стигна по уште еден пожар на море. Супертанкер со над два милиони барели сурова нафта удрил во поморска мина додека, според Гардата, се обидувал да помине по „неовластена рута“. Иранската верзија оди и подалеку: екипажот наводно ги исклучил навигациските и радарските системи и пловел „со поддршка на шверцери и американски терористички сили“. Името на танкерот, знамето под кое плови и компанијата што го поседува засега се непознати. Нема официјални информации ни за екипажот ни за евентуални жртви. И уште нешто што не смее да се загуби во бучавата: иранските тврдења за причината за експлозијата не се независно потврдени.

Ова не е изолиран инцидент, туку серија. Гардата и на 10 и на 12 октомври соопшти речиси идентично сценарио: танкер, неодобрена рута, исклучени системи, мина. Британската служба за поморска безбедност UKMTO регистрираше повеќе напади, но во дел од случаите зборува за непознати проектили, без да ја потврди иранската приказна за мините. Според „Фајненшл тајмс“, само во двете недели до 11 октомври во регионот биле нападнати 24 брода. А од вчера, како што јави „Ал Џезира“, погодени се уште најмалку два танкера кај брегот на Саудиска Арабија. Кога Техеран тврди мина, а британските служби пишуваат „непознат проектил“ – кому треба да му верува капетанот што мора да помине?

Водите кај теснецот полека стануваат гробишта за трговски бродови. На 14 октомври потона контејнерскиот брод „GFS Pride“, кој пловеше под знамето на Сингапур и, според извештаите, носел речиси 2.500 контејнери луксузна стока наменета за пазарот во Дубаи. Парфеми и телефони плутаа по морето, покажуваат снимките што се појавија по потонувањето.

Пловидбата низ Хормуз е сериозно нарушена уште од 28 февруари, кога почнаа американските и израелските удари врз Иран. Техеран одговори со ограничување на преминот и со напади врз бродови за кои тврди дека ги кршат неговите правила. Последиците се мерат во долари: превозот и осигурувањето на танкерите драстично поскапеа, а нафтата од типот брент на 16 октомври стигна речиси до 110 долари за барел.

Низ овој тесен премин поминува петтина од светската нафта и околу 20 отсто од течниот природен гас, најмногу од Катар. Затоа секоја нова „неовластена рута“ е порака до целиот свет, не само до капетанот на еден танкер. Балканот добро знае како изгледа кога некој сам ги црта линиите на дозволеното и тоа го нарекува ред. Прашањето е колку танкери уште треба да изгорат пред некој да седне на маса наместо пред радарот.