На 4 мај 2026 година, во период кога повеќето европски новинари се концентрирани на Украина и пацифизмот на Близкиот Исток беше прекинат повторно. Иран испука две ракети кон амерички патролен брод во близина на островот Џаск, кој се движел кон Ормузкиот моруз. Истиот ден, неколку часа покасно, американската војска објави дека уништила шест мали ирански чамци и пресекла повеќе крстосувачки ракети и дронови. Поентата – војната во Заливот не е скроена – таа е активна.

Што се случи во Џаск

Според иранската агенција Фарс, америчкиот патролен брод се движел во зона каде, како што тврди Техеран, ги прекршил безбедносните и навигационите правила. Иранската морнарица најпрво издала упозорувања – бродот не запрел, не променил курс. Тоа е верзијата од иранска страна. Од американска страна сè уште нема официјална потврда за штети или жртви меѓу екипажот.

Џаск не е случајно место. Тоа е остров кој практично го контролира влезот во Ормузкиот моруз – патот низ кој минува околу 20 проценти од светската нафта. Секое заплашување во оваа зона ги прави цените на нафтата нестабилни, ги преместува акциите на енергетските компании за неколку проценти за еден ден, и ги тера европските министри за енергетика да остануваат до доцна во кабинетите.

Американската контра-операција

Адмирал Бред Купер, шеф на американското Централно командување (CENTCOM), потврди дека Иранската револуционарна гарда (IRGC) активно ги нарушува операциите на блокадата нарачана од претседателот Доналд Трамп. „IRGC лансира неколку крстосувачки ракети, дронови и испрати повеќе мали чамци кон бродовите кои ги штитиме. Ги неутрализиравме сите тие закани со прецизни борбени реакции,” изјави Купер.

Бројките кои ги наведе – и кои ретко доаѓаат во еден соопштение – се ова: 15.000 американски војници, разарувачи на флотата, над 100 борбени авиони, и подморнички ресурси. Тоа не е „пракса”, не е „преглед” – тоа е воена позиција за блокада. Американските командири имаат целосна авторизација да ги одбранат своите единици и да ја заштитат комерцијалната пловидба.

Зошто ова е поголемо од она што изгледа

Стратешки, Ормузкиот моруз е најосетливата точка на пресек меѓу Изток и Запад. Од него зависат сите монархии од Заливот – Саудиска Арабија, Кувајт, Катар, Емирати – кои извезуваат нафта преку оваа линија. Од него зависат и индискиот, кинескиот, јапонскиот пазар. Ако Иран го затвори морузот – дури и за една недела – цените на нафтата би скокнале за повеќе од 30 проценти, и веднаш би се одразило на цените на бензинот во Балканот.

Тоа не е теоретско. Иран веќе го зафрли заканата за блокада. Сите големи нафтени компании имаат план за алтернативни рути – но ниту еден од нив не е економски или брз. И за европските земји, кои го намалија увозот на руски гас, новата зависност од заливските снабдувачи ги направи поранливи токму за оваа кризна точка.

Што значи ова за Балканот

Балканот ретко чита заливни вести како свои. Но цените на бензинот во Скопје, Софија и Белград секогаш реагираат прв на заливски кризи – често пред Лондон, Берлин или Виена. Ако следната неделата се повтори ракетен инцидент, балканските пумпи ќе видат покачување. Ако се продолжи во два месеци ескалација – повеќе од 1.50 евра за литар бензин е реално сценарио. Тоа е сметка која еден просечен балкански семеен буџет тешко ја носи.

Прашањето кое нашите политичари ретко го поставуваат – и кое тие читатели кои не следат геополитика реално веруваат дека не нè засега – е токму ова: дали Балканот има стратешки резерви за криза која може да трае три месеци? Одговор – повеќето земји во регионот држат резерви за 60-90 дена во најдобар случај. И во моментот кога во Њујорк, Лондон или Брисел се одлучуваат за санкции – нашите министерства веќе се во потер.

Конечно прашање. Кога во американска електорална година, Трамп нарачува блокада на Иран и испраќа 15.000 војници во Заливот – кој точно профитира? Нафтените компании. Војната индустрија. Сауди. И потенцијално самиот Иран – бидејќи внатрешниот режим со надворешен непријател секогаш одржува моќ. Кој губи? Сите ние – на пумпите, на сметките за струја, и во геополитичкиот хаос кој не сме го извикавме – но кој ние ќе го платиме.