Доналд Трамп ветува одмазда. Не преговори, не смирување – одмазда. Откако иранската Револуционерна гарда истрела серија балистички проектили врз американска воздухопловна база и воен центар во Јордан, американскиот претседател им кажа на новинарите во Белата куќа: „Сега е наш ред.” Американската војска соопшти дека пресретнала дел од проектилите. Но „дел” не значи сите, а тоа е точно она што никој не сака да го дообјасни.

Истиот тој човек, во истата таа реченица, додаде и дека Вашингтон можеби на крајот ќе постигне договор со Техеран за прекин на конфликтот. Прво силен одговор, па потоа евентуален договор. Логика која на Балканот ја препознаваме без превод: најпрво се пука, па потоа се седнува на маса, а меѓувреме некој друг ги брои жртвите.

Ноќта во која фронтот се рашири

Проектилите врз базите во Јордан не се единственото што се случило во тие часови. Трамп потврди дека е информиран и за напад со дрон врз американски танкер со гас во египетското средоземно пристаниште Дамиета. Техеран, пак, соопшти дека удрил и бродови во Хормузскиот теснец – и го одби предлогот на Оман за заедничко управување со тој воден пат. Тоа е потег што ги повлекува сите останати: низ Хормуз минува дел од светската нафта што нема алтернативен пат.

Во средата, САД и Саудиска Арабија удрија проирански паравоени групи во Ирак. Израел и САД водат заеднички воздушни операции против Иран уште од 28 февруари. Ова не е инцидент кој ескалирал преку ноќ – ова е војна која трае со месеци, а сега само стана потешко да се игнорира.

Три опции на маса во Белата куќа

Неколку часа по изјавата, Трамп се сретна со израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху. Според висок израелски претставник, на масата биле три можности за иранската нуклеарна програма: договор со Техеран, продолжен економски притисок и блокади, или сеопфатна воена операција. Истиот претставник тврди дека Нетанјаху не го притискал Трамп да го избере третото. „На крајот, тоа е негова одлука”, рече тој.

Интересно е што вреди да се забележи: Израел не учествувал во американските бомбардирања овој месец – токму оние што ја предизвикаа иранската одмазда врз американските бази. Но предупредил дека одговорот ќе биде жесток ако биде нападнат. Секој се држи на еден чекор дистанца од спусковата рачка, но сите стојат во истата соба.

Кина и Русија: ветувања што чинат колку што чинат

Прашан за извештаите дека Иран наскоро може да добие кинески преносливи противвоздушни системи, Трамп изрази изненадување. Кинескиот претседател Си Џинпинг, тврди тој, му кажал „сосема јасно” дека Кина нема да влезе во војна на страната на Иран. Слични уверувања добил и од Владимир Путин. „Ако тоа се случеше, би било изненадувачки”, рече Трамп.

Колку вредат таквите уверувања кога цената на еден конфликт се мери во контрола врз енергетски коридори? Балканот ја знае оваа сцена напамет – големите сили ветуваат едно на маса, а испорачуваат друго преку задна врата.

Она што веќе се движи

Цените на нафтата скокнаа во средата, како што тензијата меѓу Иран и сојузот САД-Израел се засили. Израелскиот претставник призна дека мора да се земат предвид можните последици врз глобалната економија и нафтените пазари – реченица што звучи како технократска забелешка, но всушност е признание дека никој нема контрола врз тоа што следува.

Истиот претставник тврди дека има знаци оти иранското раководство е под притисок од растечка инфлација и незадоволство кај народот. Тоа е аргументот со кој се оправдува „уште малку притисок”. Го слушнавме тој аргумент и порано, во други држави, со други имиња. Прашањето кое никој гласно не го поставува е едноставно: што ако притисокот не го скрши режимот, туку само земјата под него?