Дерматологка: стресот навистина ја забрзува појавата на седи влакна, но околу 70 отсто од приказната е генетика

Седите влакна не се појавуваат затоа што косата „побелува“. Таа едноставно почнува да расте без боја. Тоа е првото нешто што го објаснува дерматологката Алба Гомес Субијаур, раководителка на одделот за коса во Instituto Médico Ricart: „Косата својата боја ѝ ја должи на меланинот, пигмент што го произведуваат клетки наречени меланоцити.“ Тие клетки седат во коренот на секој фоликул.

Со годините, оксидативниот стрес – од сонце, загадување и хроничен стрес – ја намалува активноста на меланоцитите. Во одреден момент тие престануваат да произведуваат пигмент, и влакното што расте од тој фоликул излегува без боја. Не станува збор за влакно што ја губи бојата, туку за ново влакно што никогаш не ја добило.

Генетиката решава, но не сама

„Генетиката е најодлучувачкиот фактор“, вели Гомес Субијаур. Таа дава груба поделба, со напомена дека не е ниту точна ниту универзална: околу 70 отсто генетика и возраст, околу 30 отсто начин на живот и околина. Во тие 30 отсто влегуваат хроничниот стрес, бидејќи кортизолот директно влијае врз меланоцитите, тутунот, недостигот на витамин Б12, бакар и цинк, нарушувањата на тироидната жлезда и изложеноста на сонце, која го зголемува оксидативниот стрес. Гените одредуваат кога, а начинот на живот – дали процесот ќе тргне побрзо или побавно од наследеното.

Значи, дали стресот навистина ве прави седи? Дерматологката е јасна: тврдењето дека стресот забрзува побелување „има важна научна основа“. Мајките што велеле дека децата ќе ги направат седи, излегува, не биле далеку од вистината.

Што може да се направи

Стратегијата е да се намали оксидативниот притисок врз меланоцитите – однатре, но и однадвор. И тоа веднаш, дури и ако сè уште немате ниту едно седо влакно. „Колку порано се намали натрупаното оксидативно трошење на фоликулот, толку подолго останува активна резервата на меланоцити“, објаснува таа. Исхраната треба да биде шарена во буквална смисла: спанаќ, брокула и блитва за витамините Ц и Е, фолната киселина и лутеинот; морков, манго и портокал за бета-каротин; домат, јагоди и лубеница за ликопен; боровинки, грозје и модар патлиџан за антоцијани; лук, кромид и зелка за алицин и флавоноиди. Однадвор, квалитетни шампони, регенератори и маски помагаат да се зачува мастниот слој што ја покрива кутикулата и ја штити косата од сончевите зраци. А контролата на стресот, поради кортизолот, не е луксуз туку дел од терапијата.

Гомес Субијаур препорачува и два додатоци во исхраната од брендот Olistic, со кој – вреди да се каже – соработува. Тоа не значи дека советите се погрешни, но значи дека делот за таблетите треба да се чита со малку поголема претпазливост од делот за брокулата.

Може ли седото да се врати?

Во повеќето случаи – не. Кога меланоцитот трајно ќе престане да произведува пигмент, тоа влакно не ја враќа бојата, колку и да се грижите за остатокот од косата. Седото влакно останува додека не го исечете. Исклучок се седите влакна поврзани со конкретна причина што може да се отстрани, како акутен недостиг на хранливи материи или многу силна стресна епизода: таму е документирано делумно враќање на пигментот кога причината ќе се реши, но во изолирани случаи. Привремено побелување можат да предизвикаат и некои лекови. Дерматологката е сепак оптимист – бројни истражувања работат на обновување на меланоцитите, и одговорот на прашањето дали седото може да се врати за неколку години може да биде поинаков.

Дотогаш важи старото правило дека ако родителите рано побелеле, најверојатно ќе побелите и вие. Добрата вест е што сè повеќе жени и мажи престануваат постојано да ја бојат косата и ги носат седите со гордост. Можеби тоа е најевтиниот третман од сите.