Владата на Србија ги повика граѓаните да штедат струја. Не како еколошка препорака, туку како мерка за следните десет дена, додека траат температурите од 36 до 39 степени. Кога една држава со сопствени хидроцентрали и термоелектрани мора јавно да бара од луѓето да не палат клима, тоа веќе не е топлотен бран. Тоа е дефицит.

Бројката што го објаснува сето останато доаѓа од Ѓердап. Според министерката за рударство и енергетика Дубравка Ѓедовиќ Хандановиќ, Ѓердап 1 работи со 20 отсто од капацитетот, а Ѓердап 2 со 30 отсто. Дотокот на вода е 1.500 кубни метри во секунда, најниско ниво од 2003 година, а пред тоа од 1985 година. Тоа значи дека најголемата хидроцентрала во регионот произведува на една петтина од она за што е изградена, во моментот кога потрошувачката е на врв.

Дунав како заедничка сметка

Проблемот не е српски. Унгарија и Романија ги гаснат нуклеарните реактори затоа што во Дунав нема доволно вода за ладење на системите. Значи истата река во исто време ја намалува хидроенергијата во Србија и ја исклучува нуклеарната енергија кај соседите. Ако некој се прашуваше како изгледа климатски ризик изразен во мегавати, ова е одговорот.

Премиерот Ѓуро Мацут свика состанок на кризниот штаб за екстремните температури и ниските водостои. Хидролошката ситуација на Дрина е нешто подобра, водата е под просек, но над биолошкиот минимум. Тоа е фраза што вреди да се запомни: „над биолошкиот минимум” значи дека реката сè уште не е во состојба во која престанува да биде река.

Што кажува ова за целиот регион

Балканскиот електроенергетски систем е поврзан. Кога една држава влезе во дефицит, таа не престанува да троши, туку купува. А купува на пазар на кој истовремено и другите се во дефицит, во дена со 40 степени. Хидрометеоролошкиот завод на Србија прогнозира температури околу 40 степени во средината на неделата, со минимални од 23 до 25.

Со години во регионот се зборува за енергетска транзиција како за нешто што ќе се случи некогаш, во некој документ со рокови до 2040 година. Овој бран покажува нешто поедноставно: системите се проектирани за клима што повеќе ја нема. Хидроцентралите се градени за реки со поинаков режим на вода, а термоелектраните за лета што траеја пократко.

Прашањето за секој што плаќа сметка од Скопје до Белград е дали позади повиците за штедење стои план, или само надеж дека овој бран ќе помине побрзо од следниот.