Гроздобер во Кавадарци, грозје што скапува во лозјата: „Прво откуп, па после песна“

Кавадарци три дена го слави „Тиквешкиот гроздобер“ – карневал, дегустации, музика, гроздоберска трпеза во центарот на градот. Неколку километри подалеку, во лозјата, дел од родот скапува необран. Пред неколку дена невреме со пороен дожд, град и силен ветер ја погоди Тиквешијата и им го обра родот на земјоделците пред самата берба.

„Село гори, баба се чешла“, коментира лозарката Гордана Стошиќ. Земјоделецот Драги Ѕалев е подиректен: „Каков Гроздобер, ова е Жалоснобер, за кого ќе пеат – за излажани струмичани, за излажани тиквешани, на ред се кочанци.“

Бројките на министерот

Министерот за земјоделство Борче Серафимовски порача од Кавадарци дека цената на грозјето годинава е за 25 проценти поголема и дека откупот е во тек. Очекува откуп од 90 до 100 милиони килограми – поради сушата, неповолните климатски прилики и невремето. За споредба, минатата година биле откупени околу 113 милиони килограми винско грозје.

Значи родот е помал за најмалку 13 милиони килограми. Тоа значи и дека вишокот грозје – изговорот што секоја есен се вади кога винариите нема да откупат – оваа година нема да важи. Помалку грозје, повисока цена, кредитна линија од околу 540 милиони денари преку Развојната банка директно во винариите за откуп на „вранецот“.

На хартија сè се склопува. На нива не.

Каде пука сметката

Проблемот што лозарите го посочуваат не е првенствено цената. Дел од производителите воопшто немаат договори за продажба на сортите „вранец“ и „кратошија“. Тоа е разликата меѓу лоша година и невозможна година – лозарот што знае колку ќе добие може да пресмета; лозарот што не знае дали воопшто ќе има кому да продаде не може да планира ништо.

Најсериозни штети од невремето има околу Берово, Гевгелија, Валандово, Радовиш и Пробиштип, со дополнително оштетување во Кавадаречко-неготинскиот регион. Градот и ветерот оштетиле гроздови, ластари и листови, а механички оштетените зрна имаат зголемен ризик од пукање и гниење. Тоа значи помал принос и послаба шеќерност – двата параметри по кои се плаќа.

Не се погодени само лозарите. Во Пелагонија се пријавени штети кај пиперките и тутунот, а тутунарите пријавуваат оштетувања и до 100 отсто. Во Струмичко, каде значителен дел од производството е под пластеници, штетите се помали, но таму проблемот е друг: договорената откупна цена за ајварската пиперка од 30 денари за килограм, според претседателот на Сојузот на земјоделците Ристо Велков, на терен не се почитува.

Две слики од ист град

Градоначалникот на Кавадарци Митко Јанчев вели дека оваа година не е ништо полоша ниту понеорганизирана од претходните, дека Владата и Министерството посветиле максимално внимание, и дека очекува во 2027 година да се изгради дестилерија во договор со винариите. Потврдува дека винариите имаат залихи вино од лански.

Тие залихи се целата приказна во една реченица. Ако визбите не го продале ланското вино, немаат каде да го стават годинашното грозје – и никаква манифестација не го решава тоа. Затоа во јавноста се појавија повици за бојкот на гроздоберот со порака која е потешка од секоја анализа: „Прво откуп, па после песна.“