Министерот за внатрешни работи Панче Тошковски најави воведување „паметен систем” за заштита на жртви од семејно насилство. Идејата, во принцип, е дека жртвата би можела со едно копче на телефонот да активира снимање со аудио и видео, и истовремено да испрати локациски сигнал до МВР, здравствени и социјални служби. Сè со согласност на жртвата.

Тошковски тврди дека ова е надградба на постојниот итен број 112, каде разговорите веќе се снимаат. Новината е видео-поврзувањето во реално време. Според него, кога станува збор за „право на живот”, никакво друго право не може да се споредува со него – односно, приватноста паѓа во сенка кога има непосредна опасност.

Опозицијата дојде со прашање: дали ова е паметен систем или софтвер за надзор? Тошковски одговори дека такви обвинувања се „сулуда имагинација” и фабрикуван страв. Преводот: тие кои ја прашуваат веродостојноста на државната моќ да користи аудио-видео снимање – се „луди” или политички мотивирани, а не граѓани со легитимна загриженост.

Контекстот е сериозен. Македонија има историски познати случаи на нелегални снимања и прислушкување од страна на државни институции – случаите кои покренаа уривање на цели влади и доведоа до длабоки реформи (на хартија). Експерти и Оперативно-техничката агенција (ОТА) велат: пред да се воведе таков систем, законската рамка за процедура и надзор мора да биде кристално јасна. Со други зборови – не може системот да биде „паметен”, ако правилниците за неговото користење не се транспарентни.

Пет случаи на семејно насилство во 24 часа (видете го нашиот извештај од денеска) е реалноста. Жртвите имаат потреба од брза заштита. Тоа не е спорно. Спорно е – кој ги пишува правилата за тоа кое лице, кога, и со чиј надзор, ќе има пристап до тие аудио и видео снимки. Дали тие снимки ќе се чуваат во база, и колку време? Кој ќе го има пристапот? Дали ќе можат да се користат за други истраги, ако веќе постојат?

Тошковски вели дека сè уште се во „фаза на разработка” и дека ќе има „институционални консултации”. Тоа е стандардна формулација. Прашањето за читателите: ќе има ли јавна расправа со граѓански сектор пред да се донесе закон, или ќе биде поминато брзо без сериозен надзор? Историјата на МВР сугерира второ. Бидете будни.