Урсула фон дер Лајен најави дека Европската комисија подготвува патокази за земјите најнапреднати во преговорите. Марта Кос ги наброја: Црна Гора, Албанија, Молдавија, Украина. Македонија не е на списокот.

Еврокомесарката за проширување го рече тоа во интервју за Бугарската национална телевизија, на маргините на пленарната сесија на Европскиот парламент во Стразбур. За Македонија имаше друга реченица — дека напредокот на двете најнапредни земји од Западен Балкан може да ја поттикне и нашата земја да продолжи напред.

Поттик. Не патоказ.

Условот, повторен уште еднаш

На новинарско прашање како ЕУ може да влијае врз Скопје да ги спроведе уставните измени, Кос одговори со формулација што ја знаеме напамет.

„Секако, владата во Северна Македонија мора да го одржи ветувањето. Тие мора да го променат својот Устав, ова е договорено меѓу Северна Македонија и 27-те земји членки на ЕУ. Откако ќе се направи ова, ќе сметам на поддршката од вашата земја за да можеме да продолжиме напред и со Северна Македонија“, изјави таа.

Обрнете внимание кому е упатена втората половина од реченицата. Не на Скопје — на Софија. Кос ѝ порачува на Бугарија дека по нашите уставни измени се очекува нејзина поддршка.

Очекува. Не гарантира.

Зошто разликата меѓу очекување и гаранција е целата приказна

Уставните измени се конкретна политичка обврска во рамките на пристапниот процес. Но по нив остануваат сите редовни европски критериуми: владеење на правото, независни институции, борба против корупцијата, реформи во јавната администрација, усогласување со европското законодавство. Исполнувањето на условот може да го отстрани политичкиот јазол. Не може да ги замени реформите.

Отпорот во македонската јавност не произлегува само од содржината на измената, туку од недостигот на доверба. Дел од јавноста смета дека државата повторно прифаќа услов без јасна гаранција дека по него следува мерлив напредок.

Димитар Николовски од Евротинк го гледа истиот механизам: „Тоа е дефинитивно бетониран став кој е многу пати повторуван“, вели тој за прашањето на уставните измени.

Канада, за споредба

Во истиот говор фон дер Лајен ја повика Канада да стане прва придружна членка на Европската Унија. Канадскиот премиер Марк Карни го поздрави предлогот пред Европскиот парламент.

„Канада ја поздравува оваа амбиција и можам да ви кажам дека анкетите покажуваат оти огромно мнозинство Канаѓани поддржуваат многу поблиски врски со Европа“, изјави тој.

Канада не е земја кандидат и не бара полноправно членство — позициите не се исти и не треба да се мешаат. Но еден заклучок се наметнува сам: ЕУ станува пофлексибилна кон оние што не чекаат во редот, во истиот момент во кој на оние што чекаат им го повторува истиот услов како и досега.

Николовски го именува трендот: проширувањето оди кон диференцијација, каде земјите што напредуваат добиваат сè појасна перспектива и временска рамка, а Македонија останува блокирана.

Оваа есен, според Кос, ќе биде „есен на проширувањето“. Прашањето е дали за нас е есен, или само уште еден датум.