Куќи урнати без судска одлука кај Газиводе, ЕУ проговори: Кога државата руши без хартија, никаква хартија не те штити

Куќи паднати без судска одлука. Тоа е реченицата околу која се врти цела приказна од Косово, а сега и Европската унија мораше да проговори. Канцеларијата на ЕУ во Приштина изрази загриженост поради урнатите куќи кај Езерото Газиводе, каде според градоначалникот на Зубин Поток, рушењето се случи на 21 јули – без општинска дозвола и без судска пресуда.

ЕУ не бираше меки зборови. Изрази „жалење” поради рушењето и предупреди на непочитување на законски пропишаните постапки – не само во овој, туку и во неколку други случаи од февруари оваа година наваму. Кога Брисел вели дека нешто се повторува, тоа не е случајна забелешка. Тоа е образец.

Барањата се конкретни: итно запирање на сите понатамошни рушења, присилни иселувања и заземања на имот; властите да контактираат со засегнатите жители и општините за законски решенија; улогата на косовската полиција да остане строго во рамките на нејзиниот мандат. ЕУ бара и поголема транспарентност и отчетност, и спречување на слични дејствија во иднина.

Во јадрото на сето ова стои принцип што не зависи од тоа чија куќа е урната – владеењето на правото. ЕУ токму тоа го потенцира: правна држава, пропорционалност, право на сопственост, човекови права и делотворни правни лекови. Кога институција што постои за да ги штити овие работи молчи или гледа настрана, прашањето не е етничко – прашањето е дали законот воопшто важи.

А тоа е прашање што Балканот го поставува со децении. Колку пати сме гледале булдожер да пристигне пред судијата? Колку пати „вонредна ситуација” се употребила како изговор за да се прескокне постапката? Кога државата може да урне без хартија, тогаш никаква хартија повеќе не те штити – ни твојата.

Останува да се види дали загриженоста на Брисел ќе се претвори во нешто повеќе од соопштение. Досегашното искуство на регионот со европските „жалења” не буди преголеми надежи. Но самиот факт дека рушењата се повторуваат од февруари, и дека допрва сега добиваат гласна реакција, кажува колку бавно се движи механизмот кога владеењето на правото е тоа што се газело.