Тригодишнина од масакрот во основното училиште „Владислав Рибникар” во Белград. На 3 мај 2023 година, 13-годишниот К.К. влезе во школото со пиштол на татко му и уби девет соученици и обезбедувач, ранувајќи шест други. Денес, три години подоцна, Србија памти. Телевизиите со кратка тишина во 8:41, времето кога пукањето започна. Комеморативни програми во Ташмајдан. Цвеќе пред училиштето.

К.К. е во специјална институција за малолетни сторители. Не во затвор – законот не го дозволува, имаше 13 години. Но судските постапки против неговите родители продолжуваат. Татко му, Владимир Кецмановиќ, веќе беше осуден на казна од 14 и пол години затвор за тоа што не го обезбедил пиштолот. Во април 2026 поднесена жалба, која ќе биде расправена кон средината на годината.

За Балканот, „Рибникар” не е само српска приказна. Тоа е приказна за она што се случува во цел регион – оружје во домот, недоволна психолошка контрола, отуѓување на децата. Македонија не е имала ваков масовен случај, но имала други инциденти со малолетници и оружје. Тие се случаи кои не се регистрираат како масакри затоа што завршуваат пред некој да се доближи до училиште.

Сценарио кое се повтори една година по „Рибникар” – стрелање во ресторан „Бељанско”, повредени студенти на Универзитетот во Нови Сад, инциденти во помали средини. Нема еден заеднички виновник. Но има заеднички контекст. Послевојни земји со многу оружје во домовите. Семејства преоптеретени со економски проблеми. Образовен систем кој не препознава ризични деца. Психолошка помош – речиси непостоечка во јавните школи.

Министерките на здравство, образование и внатрешни работи од 2023 година најавувале реформи. Психолози во секое училиште. Систем за претходна детекција на ризично однесување. Регистар на оружје со построги контроли. Три години подоцна, ниедна од овие промени не е целосно спроведена. Парите се алоцирани, не се потрошени. Програмите се планирани, не се активирани. И тоа е реалноста на постмасакарска институционална реакција – голема почит, малечка промена.

За семејствата на жртвите, тригодишнината не е политичко прашање. Тоа е секоја минута на годината. Но за пошироката јавност, тие три години се тест дали една држава може да научи од трагедија. Србија донекаде поставила нови правила. На терен, многу од нив остануваат хартиени. Балканот ја знае таа дилема. Промените на хартија се лесни. Промените во навиките и системите – со децении. И до тогаш, секое утро во 8:41, малата тишина на телевизиите ја одредува должината на нашите институции и нашиот ангажман.