Црна Гора има околу 626.000 жители – помала по население од многу европски градови. Но нејзиниот влез во Европската Унија отвора прашање многу поголемо од нејзината големина: кој ќе ја плати сметката за следното проширување? И одговорот на тоа прашање директно се однесува и на нас.

Европската комисија процени дека приемот на Црна Гора би чинел околу 3,2 милијарди евра. Распределено меѓу европските даночни обврзници, тоа е помалку од едно евро годишно по човек – или, како што пластично рекоа во Брисел, помалку од цената на едно кафе. Значи, не е сумата проблемот. Проблемот е правилото што ќе се воспостави – затоа што начинот на кој ќе се финансира членството на Црна Гора ќе стане модел за сите што доаѓаат по неа. Вклучително и за Македонија.

Прераспределба или нови пари?

Главната дилема во Брисел е дали парите за новите членки ќе дојдат со прераспределба на постојниот буџет, или со нови приходи и повисоки уплати од државите. Германија, Холандија и другите нето-плаќачи веројатно ќе инсистираат на прераспределба – да не платат повеќе. Јужните и источните членки стравуваат дека тоа значи помалку пари за земјоделството и регионалниот развој. Северните сакаат буџетот да оди кон одбрана и конкурентност. Секој ја влече покривката кон себе.

Црна Гора моментно е најнапредната земја кандидат – ги отворила сите 33 преговарачки поглавја, а 18 се привремено затворени, меѓу нив и најновите за конкуренција и царинска унија. Амбицијата е членство во 2028 година. Тоа ја прави Подгорица првиот вистински тест за тоа како ќе изгледа новиот бран проширување – не само политички, туку и финансиски.

И тука е балканската поента. Македонија со години чека на врата од ЕУ, а расправата за Црна Гора всушност ја пишува ценовната листа за сите нас што стоиме во редицата зад неа. Ако решението за Црна Гора биде „со прераспределба, без нови пари“, тогаш секоја следна членка – и ние – влегуваме во клуб каде постојните веќе делат по помалку, и не гледаат со радост на новите гости. Проширувањето не запнува само на реформи и поглавја. Запнува и на едно непопуларно прашање што никој не сака гласно да го постави: колку чини да не примат внатре.