Во три часот по полноќ охридскиот центар е полн со луѓе, музика, светлина и редици пред сендвичарниците. Во шест часот, кога последните посетители си одат, на кејот излегуваат комуналните работници со лопати и трактори. Двете слики се од иста ноќ. Само едната се продава како доказ дека сезоната успеала.

Екипите на ЈП „Охридски Комуналец” почнуваат од шест часот наутро и со часови го расчистуваат централното градско подрачје и кејот „Македонија” од пластични чаши, шишиња, лименки, хартија и амбалажа. До седум градот повторно изгледа чисто, пред да почне новиот туристички ден. Тоа не е доказ дека системот функционира. Тоа е доказ дека последиците од ноќната економија секојдневно ги презема една комунална служба.

Каде отпадот престанува да биде комунален проблем

На кејот може да влезе трактор, метла или комунално возило. Во езерото не може. Дел од пластичните шишиња и чашите завршуваат во водата и остануваат да плутаат покрај брегот – и штом отпадот ќе ја премине линијата меѓу каменот и водата, чистењето станува потешко, поскапо и понеизвесно. Дел ќе биде собран, дел ќе потоне, дел ќе се распаѓа таму со години.

Ова не е декоративна заднина за летни фотографии. Охридското Езеро е дел од едно од само 42 мешани природно-културни добра на светската листа на УНЕСКО. Пред неколку дена регионот избегна впишување на Листата на светско наследство во опасност – што многумина го прочитаа како затворена тема. Одложената формална одлука не ги отстрани ниту урбанистичките, ниту инфраструктурните, ниту еколошките притисоци. Само купи време.

Градот не е сцена без постојани жители

Охрид влезе во најсилниот дел од сезоната со преполни хотели, плажи, ресторани и концерти. Но за луѓето што живеат таму, тоа значи бучава, сообраќаен метеж и недели во кои е тешко да стигнеш дома или да спиеш. Таа цена ретко влегува во бројките за посетеност. Изгубениот сон не се брои. Блокираниот јавен простор не се брои.

Најлесно би било вината да се префрли врз младите што го исполниле градот. Тоа би било и неправедно и бескорисно. Луѓето се однесуваат според правилата што ги гледаат и според инфраструктурата што им е понудена. Ако околу местата на масовно собирање нема доволно корпи, ако амбалажата се продава без систем за враќање, ако организаторот ја завршува одговорноста со последната песна – тогаш расфрланиот отпад е предвидлива последица, не изненадување.

Што значи туризмот да биде управуван, а не само прославуван

Одржливиот модел бара повеќе од апел посетителите да бидат совесни. Доволен број корпи и контејнери. Почесто празнење во часовите кога се создава најмногу отпад. Мобилни санитарни пунктови. Јасни обврски за организаторите на масовните настани. Депозитни системи за чаши и амбалажа. Реални казни за фрлање отпад. Ништо од тоа не е револуционерно – во Португалија и Грција тоа е обична административна рутина.

Постои и второто прашање, поголемо од отпадот: зошто целата сезона мора да се случи во четириесетина дена. Кога посетеноста, приходите, сообраќајот и отпадот се концентрирани во тој кус период, градот неколку недели функционира со товар за кој не е димензиониран, а потоа доаѓаат месеци со несигурна работа и неискористена инфраструктура. Културниот, верскиот, спортскиот и конгресниот туризам можат да ја продолжат сезоната – но тоа бара стратегија, не соопштенија.

Во три часот наутро Охрид покажува дека знае да привлече луѓе. Во шест часот покажува дали знае да управува со она што го привлекол. Успехот на сезоната нема да се мери според тоа колку гости дошле, туку според тоа каков град и какво езеро им останале на охриѓани откако гостите ќе си заминат.