Трамп го рече со насмевка, на митинг во полициската академија во Насау на Лонг Ајленд. „Откако ќе завршиме со поразот на Иран, кој трпи тежок пораз, наскоро ќе го прогласам Хормузскиот теснец за територија на Соединетите Држави.” Смеа во салата. Но она што за американската публика беше шега, за половина свет е сосема друга реченица.

Два дена претходно, на својата мрежа, истиот тој човек напиша нешто што веќе не звучеше како виц: „САД имаат целосна контрола врз Хормузскиот теснец. МИСЛАМ ДЕКА ТРЕБА ДА ГО ЗАДРЖИМЕ!” Поморската блокада ја именуваше со марка – „Челичен ѕид”. И додаде дека Иран таму не може да стори ништо.

Тесно грло на светската нафта, а не парче земја

Хормузскиот теснец не е остров што некој може да го прогласи за свој. Тоа е поморски премин низ кој поминува околу една петтина од светската нафта – најтесното грло на глобалната енергетика, помеѓу Иран и Оман. Соопштенијата велат дека сообраќајот низ него овие денови е речиси целосно запрен. Кога тоа грло се стега, цената на суровата нафта не чека дозвола од никого.

Токму затоа „шегата” е поинтересна од самата себе. Не поради тонот, туку поради тоа што ја открива логиката: ако држиш блокада, држиш и територија. Ако држиш територија, тогаш не мораш да преговараш – само декларираш. Меѓународното поморско право, слободата на пловидба, договорите потпишани со децении – сето тоа во таа реченица е претворено во детал што може да се преброди со насмевка.

Балканот ја знае оваа сцена напамет

Изјава фрлена како шала, потоа официјална објава, потоа факт на терен. Тоа е редослед што регионов го препознава без превод. Прво „никој не мисли сериозно”, па „техничко прашање”, па карта на која нешто веќе е пренацртано. Дали кога големите ја кажуваат таа реченица со насмевка, некој воопшто уште ги брои границите?

Ниту на едно место во тие изјави нема објаснување што „територија” би значело правно, ниту кој би управувал со преминот, ниту колку долго ќе трае блокадата. Има само еден став: контролата е кај нас и ќе ја задржиме. Останатото е дефинирано подоцна – што обично значи дека ќе биде дефинирано од оној што веќе стои таму со бродови.

А ако низ тој теснец навистина поминува секој петти барел нафта на планетата, тогаш прашањето не е дали Трамп се шегувал. Прашањето е кој ќе биде во просторијата кога тоа престане да биде шега.