Србија добива предвремени парламентарни избори на 25 октомври. Датумот доаѓа по речиси една година протести, блокади и институционална криза која почна со паднатата настрешница во Нови Сад и не престана оттогаш.

Според српски медиумски извори, Собранието треба да биде распуштено во наредните денови, по формален предлог од Владата – што е законскиот услов за распишување нови избори. Кампањата, по закон, трае меѓу 45 и 60 дена. Сметката излегува на недела, 25 октомври.

Александар Вучиќ во меѓувреме го одложи собирот на својата партија во Нови Сад, со образложение што вреди да се цитира: „Нема да ризикувам ничиј живот заради политичка промоција или прикажување политичка сила со доведување на 50.000 или 100.000 луѓе на митинг.“ Тој се осврна и на трагедијата од 2024 година: „Пред речиси две години во Нови Сад се случи страшна трагедија. Настрешницата падна, загинаа 16 луѓе, меѓу нив и деца.“

Изборите како одговор на улицата

Тоа е моделот што се повторува низ регионот: масовен, долготраен притисок од улица кој институциите не можат да го смират со изјави, па наместо тоа се отвора изборна кутија. Изборите се легитимен одговор – но исто така се и најбрзиот начин една криза за одговорност да се преведе во криза за мандати, каде прашањето „кој одговара за 16 мртви“ се заменува со прашањето „кој ќе состави влада“.

За Македонија ова не е далечна вест. Србија е меѓу петте најголеми трговски партнери на земјава, а изборната кампања во Белград речиси секогаш го менува тонот на српската политика кон соседите – вклучително и кон Скопје, кон Приштина и кон Сараево. Секоја кампања таму се води делумно и преку регионални теми, бидејќи тие носат гласови поефтино од економските.

Останува отворено и она што ниту еден датум не го решава: што со истрагите што ја произведоа кризата. Изборот на 25 октомври ќе даде нов состав на Собранието. Дали ќе даде и одговор на прашањето поради кое луѓето излегоа на улица – тоа е нешто што ниту еден изборен резултат не го гарантира сам по себе.