Осумнаесет месеци по ноќта во Кочани, во судницата во Идризово беше изговорена реченицата што ја сведува целата трагедија на едно прашање. Вештакот и професор Горан Марковски, одговарајќи на прашања од обвинетите, кажа дека според Законот за градењето инспекторот „можел и морал да дејствува објектот да биде затворен сè додека не се расчистат неправилностите“.

Можел. Морал. Не дејствувал.

Хартијата велеше едно, работата се одвиваше друго

Марковски пред судот објасни дека пренамената на просторот, реорганизацијата, промените на електричната, водоводната и канализациската инсталација и вградените несоодветни материјали директно влијаеле врз безбедноста на дискотеката. Според него, надлежните органи морале да реагираат на незаконските зафати – а таква реакција изостанала сè до 16 и 18 март 2025 година, кога првпат биле изготвени записници од инспекциски надзор. Тоа значи: првиот официјален документ за состојбата на објектот е напишан откако објектот веќе изгорел.

Во двата записника, составени од овластените градежни инспектори Николчо Боцев и Љупчо Стаменков, стои иста констатација – за објектот било издадено одобрение за градење со намена деловен објект за лесна индустрија. При првичната проверка во секторот за урбанизам при Општина Кочани немало податоци дека било издадено решение за пренамена и адаптација. Со други зборови, зградата во која се одржуваа концерти официјално била фабрика.

Материјалот што ослободувал цијанид

Тимот вештаци пред судот детално ја објасни хемијата на она што се случило. Марковски посочи дека сунѓерот вграден во објектот при согорување ослободувал јаглерод моноксид и цијанид. Тоа не е технички детал за досие – тоа е причината зошто луѓе кои биле неколку метри од излезот не стигнале до него.

Одбраната на сопственикот на дискотеката, Дејан Јовановиќ, ги вкрстуваше вештаците со прашања за материјалите. Вештачката Марјана Лазаревска им возврати дека селективно читаат прописи и дека од наодите ја гледаат бојата на сунѓерот, но не и составот на полиуретанската пена што тимот го утврдил.

Родителите го поставија прашањето што судот мора да го одговори

На пауза од рочиштето, мајката Мита Тасева рече дека од самите прашања на обвинетите се гледа оти тие детално ги познавале неправилностите и ризиците во објектот. „Не може денес да ги набројувате сите пропусти, опасности и неправилности, а да тврдите дека со години не сте имале причина да реагирате“, рече таа, додавајќи дека судот мора да утврди кој знаел, што знаел, од кога знаел и зошто молчел.

Ако се докаже дека опасностите биле познати, а надлежните свесно не преземале мерки, тогаш, според Тасева, веќе не станува збор за институционален пропуст туку за свесно непостапување со можни кривични импликации. Таткото Драги Стојанов беше подиректен: ако инспекторот постапел како што треба, неговото дете ќе беше живо.

Постапката тече, часовникот исто

Случајот се води пред судијката Дијана Груевска-Илиевска, а обвинението го застапува тим од 15 јавни обвинители. Меѓу обвинетите се сопственикот на објектот Гроздан Милковски и општинските градежни инспектори. Постапката е во доказна фаза, со вкрстени испрашувања на градежните вештаци.

Осумнаесет месеци подоцна, тврдењето на обвинителството звучи еднакво едноставно и еднакво тешко: постоеше закон, постоеше инспектор, постоеше обврска, и не се случи ништо. Дали судот ќе го именува тоа како пропуст или како одлука е разликата помеѓу несреќа и одговорност.