Владата и опозицијата се расправаат за јавниот долг. Тоа само по себе не е вест. Она што е вест е дека двете страни користат различни пресметки за иста работа, а обете формално се точни.

Јадрото на спорот е долгот на Јавното претпријатие за државни патишта – 350 милиони евра ново задолжување. СДСМ тврди дека не е вклучен во официјалните пресметки и дека јавноста добива нецелосна слика. Владата вели дека според Законот за јавен долг тој и не спаѓа таму.

Кој е во право

Технички – обете. Министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска појасни дека долгот на јавните претпријатија е опфатен во Стратегијата за управување со јавниот долг и во Фискалната стратегија, но не е дел од долгот на централната власт, па не се прикажува во Буџетот на ист начин како директните државни обврски.

Премиерот Христијан Мицкоски го дообјасни истото: заемите на ЈПДП се рамковни, средствата се повлекуваат постепено, зависно од тоа како одат работите на терен и кога пристигнуваат фактурите.

Сето тоа е точно. И сето тоа не одговара на прашањето што граѓанинот всушност го поставува: кој на крајот ги враќа тие 350 милиони?

Ако ЈПДП не може да ги врати од сопствени приходи, ги враќа буџетот – односно даночниот обврзник. Тогаш класификацијата е сметководствена категорија, а обврската е иста. Разликата „централна власт“ наспроти „јавно претпријатие“ е важна за статистиката и за меѓународните извештаи. За оној што плаќа, адресата е иста.

Бројките што се спорни

СДСМ тврди дека со вклучени овие обврски јавниот долг би можел да надмине 11 милијарди евра. Лидерот Венко Филипче предупреди дека Владата подготвува ново задолжување од 1,3 милијарди евра, кое не е предвидено во ребалансот, и дека долгот се движи кон речиси 12 милијарди евра, односно околу 65 отсто од БДП.

Мицкоски ги отфрли обвинувањата за криење на тие 1,3 милијарди – според него станува збор за подготовка за идни обврски, вклучувајќи отплата на долгови создадени во претходни години. Конкретно, еврообврзница земена во време на корона-кризата.

Ова е делот што не е спорен

Министерството за финансии потврди дека во 2027 година државата треба да врати речиси 1,5 милијарди евра по основ на хартии од вредност и кредити. На тоа се додаваат државни записи со рок до 12 месеци, вредни околу 1,1 милијарда евра, кои исто така достасуваат во 2027. Плус планираниот буџетски дефицит од 3,5 отсто.

Значи наредната година е тешка, без разлика кој ја брои. И решението што се подготвува е ново задолжување на меѓународниот пазар.

Растот како одговор

Владата како контра-аргумент ги нуди економските показатели: БДП пораснал за 4,3 отсто во вториот квартал, наспроти 3,1 отсто во првото тромесечје. Инвестициите во вториот квартал бележат раст од 16,5 отсто.

Тоа се добри бројки и не треба да се омаловажуваат. Но раст на БДП и темпо на задолжување се два одделни показатели – едниот не го поништува другиот. Земја може истовремено да расте и да се задолжува побрзо од растот.

Опозицијата предупредува дека новото задолжување до крајот на годината ќе биде со висока камата. Тоа сè уште е тврдење, не податок – каматата ќе се знае кога обврзницата ќе излезе на пазар.

А тогаш ќе биде и најдобриот момент за проверка. Не по тоа кој како ја пресметува вкупната сума, туку по тоа под колкав процент светот ни ги позајмува парите. Пазарот не чита партиски соопштенија.