„Ако сакаш, можеш да ослабиш.“ Реченица што секој ја слушнал, најчесто од некој што мисли дека помага. Психологката Алисија Гонзалес вели дека токму таа реченица прави повеќе штета отколку што изгледа: „Од една биолошка, генетска и емоционална реалност направивме грешка на карактерот.“

Дебелината е сложена болест во која учествуваат биолошки, генетски, еколошки, социјални и емоционални фактори. Сепак, сè уште опстојува идејата дека слабеењето зависи пред сè од волјата: јади помалку, движи се повеќе, „потруди се малку повеќе“. Таквото поедноставување не само што не помага да се разбере вишокот килограми, туку создава вина кај луѓето што живеат со дебелина.

Знаат, но не се препознаваат

Анкетата „Причини на тежината“ во Шпанија опфатила 200 матични лекари и 1.700 луѓе со индекс на телесна маса од 30 или повеќе. Бројките покажуваат јаз меѓу знаењето и сликата за себе: 60 отсто од учесниците ја препознаваат дебелината како болест, 76 отсто веруваат дека вишокот килограми влијае на здравјето, но само 56 отсто велат дека самите живеат со дебелина.

Еден детал вреди да се забележи: анкетата ја поттикнала фармацевтската компанија Lilly, со поддршка на агенцијата Ipsos – истата компанија што продава некои од најпознатите лекови за слабеење на пазарот. Тоа не ги прави бројките погрешни. Но кога фармацевтска куќа финансира истражување што заклучува дека дебелината е болест, а не мана, добро е да се знае кој стои зад пораката.

Вината парализира, не мотивира

Гонзалес објаснува дека вината, срамот и чувството на постојан неуспех ја уриваат самодовербата и ги одвраќаат луѓето од барање помош. Кога човек ќе чуе „ако сакаш, можеш“, а обидот пак не успее, психолошкиот удар е разорувачки. Парадоксално, вината не турка кон промена, туку парализира. Секој неуспешен обид, често уште од детството, ја јаде самодовербата и создава срам од сопственото тело.

Последицата е многу конкретна: срамот ги тера луѓето да го избегнуваат лекарот, затоа што однапред очекуваат осуда. Тоа избегнување е документирано – ги одложува дијагнозите, ги прекинува третманите и го турка страдањето во тишина.

Нејзиниот предлог е грижата да се одвои од контролата и казната. Кон себе да се однесуваш со истата љубезност што би ја понудил на пријател кој се мачи – тоа носи трајна промена, додека вината ја троши мотивацијата и ја уништува надежта. Психологијата тука не се фокусира на бројката на вагата, туку на односот со сопственото тело и на справувањето со емоциите.

Колку луѓе го одлагаат прегледот затоа што однапред го знаат коментарот „многу си се здебелил“ – од роднините на семејна маса, од непознати, а понекогаш и од самиот лекар?