Министерката им советува на граѓаните да штедат, а државата од нив ќе позајмува преку нова граѓанска обврзница

Министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска има совет за граѓаните: да бидат свесни за неизвесноста во светската економија и да штедат. Државата во исто време има план за нивните заштеди. До крајот на 2026 година ќе издаде нова граѓанска обврзница – граѓаните ќе ѝ позајмат пари на државата и ќе добијат камата. Колку пари бара, со која камата и на кој рок, министерката засега не кажа.

До крајот на годината државата ќе се финансира на домашниот пазар, со државни хартии од вредност и рефинансирање на долговите што доспеваат. Во 2027 следува ново задолжување во странство, пред сè за отплата на еврообврзницата од 2023 година – 500 милиони евра, издадени со камата од 6,96 проценти. Една од опциите е новиот долг да се подели во две емисии.

Наместо 250, само 150 милиони – поради високите камати

Пред неколку дена Македонија се задолжи на меѓународниот пазар со 150 милиони евра, наместо со предвидените 250 милиони. Причината, според министерката, е цената: француските обврзници тргуваат над 5,4 проценти, британските над 6 проценти. „Состојбата е надвор од она што претходно беше“, рече таа. Во јануари државата веќе позајми една милијарда евра преку еврообврзница, во две транши од по 500 милиони, со камати од 3,875 и 4,75 проценти.

Истовремено, Владата усвои втор ребаланс на буџетот за 2026 – втор за една година. Приходите и расходите се намалуваат за по околу 5,3 милијарди денари, но дефицитот останува 46,3 милијарди денари, или 4,1 процент од БДП. Најголем дел од кратењето паѓа на капиталните инвестиции – 5,7 милијарди денари, најмногу кај министерствата за енергетика и за животна средина. Како пример министерката посочи неуспешен тендер во Управата за извршување санкции, за кој биле предвидени повеќе од 200 милиони денари.

Каматите растат побрзо од долгот

Тука е бројката што треба да ја знае секој што ќе купи обврзница. Јавниот долг на крајот на вториот квартал изнесуваше 58,8 проценти од БДП, околу 10,7 милијарди евра. Според Стратегијата за управување со јавниот долг, тој ќе биде 61,5 проценти на крајот од 2026 и 61,8 проценти во 2027 – над прагот од 60 проценти. За камати во 2027 се предвидени 24,4 милијарди денари, приближно 397 милиони евра. Таа година за капитални инвестиции се планирани околу 43,6 милијарди денари. Значи, само каматите ќе изнесуваат повеќе од половина од она што државата планира да го вложи во капитални инвестиции.

Според пресметка на економски аналитичар, каматните плаќања од 2022 до 2026 пораснале за над 110 проценти, а самиот долг за околу 40 проценти. Државата позајмува сè поскапо, а инвестициите се одложуваат. Да се штеди, значи, е добар совет. Прашањето е само дали важи и за оној што го дава.