НБРМ го скратува рокот за втор стан на 25 години, а првиот стан со 10% учество чини повеќе отколку што изгледа

Од 1 декември 2026, кој купува втор или секој нареден стан на кредит ќе има најмногу 25 години да го отплати, наместо досегашните 30. Народната банка го намалува и дозволениот сооднос меѓу месечните отплати на долговите и месечниот приход на кредитокорисникот. За првиот дом рокот останува до 30 години, а минималното учество 10%, колку што е од декември минатата година.

Гувернерот Трајко Славески вели дека становите и куќите пред сè треба да бидат место за живеење, а дури потоа инвестиција. Според Народната банка, кредитите за прв дом сега учествуваат со околу 25% во вкупниот број одобрени станбени кредити, а индексот на цените на становите во Скопје покажува забавување: годишниот раст во третиот квартал е 10,3%, по 13,4% во вториот и 16,6% во првиот квартал.

Што всушност значат 10%

Мерката за прв дом изгледа како олеснување, и на почетокот навистина е. Но пресметката ја покажува и другата страна. За стан од 100.000 евра, со рок од 30 години и илустративна фиксна камата од 3%, купувачот со учество од 10% треба да собере 15.000 евра помалку однапред од оној со 25%. За возврат зема поголем кредит и во текот на 30 години плаќа околу 7.800 евра повеќе камата, без да се сметаат провизиите, осигурувањето и другите трошоци.

Значи, мерката не го поевтинува станот. Ја поместува тежината од денешната заштеда кон идните рати. За младо семејство што со години плаќа кирија и не може да собере 25.000 евра, тоа сепак може да биде единствениот пат до сопствен дом. Само што тоа не е подарок.

Вториот стан не е секогаш луксуз

Построгите правила за втор стан се насочени кон инвеститорите. Но ќе ги погодат и семејствата на кои станот им станал мал, бидејќи се зголемил бројот на членовите или децата пораснале, а сакаат поголем стан и да го задржат првиот. Пократкиот рок значи повисока месечна рата, а построгиот сооднос значи дека банката ќе бара поголем приход за да го одобри кредитот. Од друга страна, пократкиот рок значи и помалку вкупна камата.

Народната банка може да ги стега кредитите, но цената на квадратот ја одредуваат продавачите и инвеститорите. Ако раст од 10,3% за една година е „стабилизација“, прашањето е – стабилизација за кого: за пазарот или за платата што треба да го стигне?