Дизајнерот Алехандро Катето за грешката „фрли сè“ при реновирање: старото терацо и хидрауличните плочки тешко се заменуваат со нешто подеднакво квалитетно

Првиот рефлекс при реновирање е ист кај сите: сè надвор, па од нула. Стариот под, плочките, вратите, штуко-украсите на таванот – во контејнер. Дизајнерот Алехандро Катето од студиото Cateto Cateto вели дека тоа е најскапата грешка што можеш да ја направиш со стар стан. „Секоја куќа има своја магија“, вели тој, а работата е таа магија да ја пронајдеш пред да ја урнеш. Зачувувањето, според него, не значи откажување од современ дом.

Пред да урнеш, истражи што крие станот

Пред да планира каква било промена, Катето ги анализира светлината, пропорциите и материјалите. Советува да се проверат подовите, евентуални стари облоги под сегашните и спуштените тавани. Во еден проект на студиото Coblonal, под новите подни облоги се појавија два оригинални подови од хидраулични плочки – класични плочки во дневната соба и мозаик во трпезаријата. Не беа извадени: денес токму тие ги делат двата простора без ниту еден ѕид.

Подовите се првото нешто што би го спасил

Терацото, хидрауличните плочки, керамиката и природниот камен се првото што Катето би го прегледал. Тешко се заменуваат со нешто подеднакво квалитетно, а зафаќаат огромна површина. Излижан под често може да се спаси со стручно чистење, полирање, замена на поединечни плочки или поправка на фугите. Кај хидрауличните плочки треба да се провери дали некои се одлепени или недостасуваат.

Многумина сакаат да се ослободат од терацото и старите плочки само затоа што ги поврзуваат со „старинска“ куќа. Катето предлага прво да се проучи материјалот: да се соберат мостри од бои, текстил, столарија и нови завршни обработки и да се стават до постоечкиот под. И да се проба професионално чистење или реставрација – терацото може да си го врати сјајот, а хидрауличните плочки боите. Подот се фрла дури откако ќе се знае што може да даде. Колку стари скопски станови со терацо завршија под ламинат пред некој воопшто да го исчисти?

Деталите што ја откриваат епохата

Катето го цени текстурираното или обоеното стакло, релјефната керамика и дрвото со изразени шари, честа слика во становите од средината на 20 век. Во една реновирана куќа од 18 век беа зачувани касетираните тавани, обоени во бело, и рачно изработените витражи. Но тој застанува и зад скромните детали од куќите од шеесеттите и седумдесеттите: плочките, решетките, килибарното стакло. „Не мора нешто да е монументално или потпишано за да заслужи внимание“, вели тој.

Возраста сама по себе не е причина нешто да се реставрира. Вредноста на еден елемент, според Катето, доаѓа од тоа како се поврзува со останатото – влезот, скалите, заедничките простори. Затоа прашањето не е „колку е старо“, туку што губиме ако го извадиме и што добива просторот со него. Кога една барокна палата од 17 век стана бутик хотел, камениот ѕид беше оставен на виделина – и стана главниот лик во собата.

Оштетено не значи изгубено

Катето прави разлика меѓу површинско оштетување и штета што ја загрозува безбедноста или стабилноста. Кај штуко-украсите на таванот, лупењата и пукнатините се поправаат, но скршените или изгубените делови мора да се реконструираат. Пред одлуката треба да се пресмета цената, да се види дали има мајстори што го знаат занаетот и колку оригинален материјал воопшто останал.

Современо, а без бришење на минатото

Станот може да добие нови инсталации, повеќе светлина и нова распределба, а да не го изгуби карактерот. Во една куќа се зачувани гредите, преградните ѕидови се урнати, а просторот е повторно поделен со систем од завеси. Стариот под може да ја диктира палетата бои, вратените врати можат да стојат до современ мебел, а оригиналните скали да останат додека се менуваат осветлувањето и завршните обработки.

Тоа важи и за мебелот. Маса, комода, витрина или фотелја можат да имаат здрава конструкција иако лакот или тапацирот им се застарени. „Враќањето на мебелот не значи куќата да се наполни со стари предмети“, предупредува Катето: вратеното парче мора да има вистинска употреба, а ако зафаќа премногу простор или е непрактично, подобро е да се бара друго решение.

Зачувувањето го штеди и буџетот – но не секогаш

Ако одлуката се донесе на почетокот, зачуваните елементи можат да ослободат пари. Под во добра состојба заштедува рушење, изнесување шут, подготовка на подлогата и нов под. Но реставрацијата не е секогаш поевтина: многу оштетена столарија или уништен под можат да чинат скапо. Затоа Катето советува да се споредат целосни понуди – со монтажа, завршни работи, одржување и сите придружни работи.

Ако мора да направи само три проверки пред да дозволи рушење, Катето би почнал од подовите, би продолжил со столаријата и оковот, а би завршил со градежните елементи: греди, штуко-украси, скали, огради и ажурни ѕидови. Најмногу го загрижува исчезнувањето на ентериерите од педесеттите до седумдесеттите години, наследство што според него заслужува многу повеќе признание. Самиот живее во зграда од шеесеттите, чиј влез спојува дрво, релјефна керамика, решетки, килибарно стакло и огледала. „Многу би ми било жал ако заврши така што карактерот што сè уште го имаме пред очи ќе го бараме по стари фотографии“, вели тој. Реченица што лесно може да се закачи на ѕидот на секој стар стан на Балканот пред да влезат мајсторите.