Во 2025 година, две од секои три судски пресуди опфатени со мониторингот не биле јавно објавени. Во 2024 година тој удел бил околу 40 отсто. За една година, непрозирноста скокна на 66 отсто.

Податокот е од мониторингот на Коалицијата „Сите за правично судење“, а го изнесе Ивана Петковска во емисијата „Ноќно студио“ на 4ТВ.

Пресуда што не е објавена не постои за никого освен за странките

Ова не е техничко прашање за правници. Објавената пресуда е единствениот начин граѓанин да види како судот одлучувал во сличен случај, новинар да провери дали одлуките се конзистентни, адвокат да се повика на пракса. Кога две третини од нив не се објавуваат, судската пракса станува приватна работа меѓу судот и страните.

А растот од 40 на 66 отсто за една година не е ни случајност ни осцилација. Тоа е тренд во една насока.

Рочишта двапати годишно

Еден од најголемите проблеми е должината на граѓанските постапки. Кај одредени предмети рочиштата се закажуваат само два до трипати во текот на една година. Тоа значи дека предмет со три рочишта трае две години и половина — не поради сложеност, туку поради календар.

Особено голем број предмети има токму во областа на работните спорови. Долгото чекање значи дека граѓаните не ја добиваат судската заштита навреме, а со тоа се отвора и прашањето за правото на судење во разумен рок.

Кај кривичните постапки мониторингот бележи и друга промена: признание на вина во 2024 година било регистрирано во 34 отсто од следените случаи, а во 2025 година процентот се намалил за околу десет процентни поени.

Кадарот што го нема, и кадарот што нема да дојде

Судовите се соочуваат со голем број предмети, а нема доволно судии што би можеле навремено да постапуваат по нив. Недостигаат и судии поротници и стручни соработници.

Петковска предупредува и на слаб интерес кај младите правници за кариера во судството и обвинителството. Причината, според неа, се ниските плати и условите што им се нудат.

„Нема мотивација“, оценува таа.

Тоа е реченицата што ја затвора сметката. Систем што не може да привлече дваесет и петгодишник со диплома по право нема како да ги реши предметите што ги натрупал за дваесет години.

Буџетот не е услуга од Владата

Како еден од клучните проблеми Петковска го посочи финансирањето на судството, повикувајќи се на забелешките на Венецијанската комисија и на извештаите на Европската комисија, во кои редовно се посочува недоволното финансирање.

„Буџетот на судството мораме да разбереме дека како држава не е волја на премиерот, на Министерството за финансии и на Собранието. Тоа е законска категорија“, истакна таа.

Изјавата е поостра одошто звучи. Ако буџетот на една од трите власти зависи од расположението на другите две, независноста е прашање на добра волја, а не на институционален дизајн.

Притисок, критика и разликата меѓу нив

Петковска коментираше и изјави од извршната власт по судските одлуки, оценувајќи дека сè почесто се слушаат изјави што можат да се сфатат како притисок врз судството.

„Сите треба да упатуваме критики доколку одредена власт не работи соодветно. Меѓутоа, таа критика треба да биде конструктивна, без напади и да се остави простор за професионално работење“, посочи таа.

Проблем е, според неа, и перцепцијата дека судската власт не се доживува себеси како еднаква со останатите две.

Она што се запира и не се објаснува

Говорејќи за борбата против корупцијата и организираниот криминал, Петковска посочи дека отсуството на постапки против одредени политички структури може да отвори прашања дали законите се применуваат еднакво кон сите. За случаи што биле отворени во Обвинителството за гонење на организиран криминал и корупција, а потоа запрени, јавноста според неа треба да добие јасно и детално образложение зошто постапката е прекината.

„Граѓаните се сомневаат во динамиката, буквално бидејќи нема доверба во институциите“, рече таа.

Критики упати и кон Судскиот совет — во три наврати не успеал изборот на нов член во Собранието, а јавноста, смета таа, треба да добие појасни објаснувања зошто постапките биле прекинувани или материјалите повлекувани.

Изборот на нов раководител на ОЈО ГОКК е закажан за 28 октомври 2026 година, кога јавните обвинители треба непосредно и тајно да гласаат. За функцијата се пријавени петмина обвинители. Јавното претставување на кандидатите Петковска го оцени како позитивен чекор.

Еден позитивен чекор, наспроти 66 отсто необјавени пресуди. Сметката засега не се затвора.